Onderzoek naar het coronavirus wordt regelmatig al vóór een officiële publicatie gedeeld. Dat draagt bij aan snelle samenwerking in de wetenschap, maar wanneer er te stellig over deze voorlopige onderzoeken wordt bericht, kan dat tot misverstanden leiden.

Wereldwijd proberen wetenschappers zo snel mogelijk zoveel mogelijk te weten te komen over het COVID-19-virus. Uitkomsten van onderzoeken worden, aangemoedigd door instanties als de gezondheidsorganisatie WHO, vaak snel openbaar gemaakt. Wat zijn de gevolgen daarvan?

Onderzoek snel openbaar

Wetenschappelijk onderzoek wordt meestal als artikel in een wetenschappelijk tijdschrift gepubliceerd. Voordat een artikel zo wordt gepubliceerd, wordt het eerst nagelezen en gecontroleerd door meerdere wetenschappers die niet bij het onderzoek betrokken zijn geweest. Dit proces wordt peerreview genoemd en kan lang duren. Wetenschappelijke tijdschriften versnellen dit proces nu volgens The New York Times, waardoor onderzoek over het coronavirus eerder verschijnt.

Bovendien worden veel onderzoeken voor de officiële publicatie al online geplaatst als voorpublicatie. Voorpublicaties zijn nog niet door andere wetenschappers gecontroleerd. Platforms voor wetenschappelijke voorpublicaties, zoals bioRxiv en medRxiv, tellen inmiddels al bijna achttienhonderd onderzoeken over het coronavirus.

Waarom is snelheid belangrijk?

Jeroen Sondervan, redacteur van openaccess.nl, een platform dat Nederlandse wetenschappers ondersteunt bij het publiceren van onderzoek, legt uit dat snelheid een belangrijk voordeel van openbaar maken van nog niet gepubliceerd onderzoek is.

"De reden dat er, al veel langer geleden, platforms zijn ontstaan voor wetenschappelijke voorpublicaties, is dat onderzoekers eerder feedback kunnen krijgen op hun artikelen en ze dus ook sneller kunnen verbeteren."

"Daarnaast kunnen labs en onderzoeksgroepen wereldwijd stukjes informatie van andere wetenschappers in deze crisis snel oppakken en direct meenemen in hun eigen onderzoek. Dit zag je bijvoorbeeld gebeuren nadat genetische informatie over het virus bekend werd gemaakt."

"Je ziet echt dat wetenschappers met elkaar tegen deze pandemie willen vechten en dat gezamenlijk zo goed mogelijk willen doen. Dan helpt het als nuttige informatie snel openbaar is."

Voorpublicaties leiden soms tot onjuiste nieuwsberichten

Voorpublicaties kunnen in sommige gevallen echter ook bronnen van onjuiste informatie zijn. Begin februari werd bijvoorbeeld een voorpublicatie over vermeende gelijkenissen tussen hiv en het coronavirus massaal opgepikt door nieuwsmedia wereldwijd. Binnen twee dagen werd de voorpublicatie echter door de onderzoekers zelf teruggetrokken; andere wetenschappers hadden namelijk meerdere serieuze fouten in het onderzoek gevonden.

Ook bij NUcheckt zagen we een voorpublicatie over bloedgroepen en het coronavirus langskomen, waarvan de uitkomsten ten onrechte als feit werden gepresenteerd.

De hoofdredacteur van wetenschappelijk tijdschrift The Lancet vertelde in een reactie op de media-aandacht voor de voorpublicatie over hiv en het coronavirus aan persbureau Reuters dat een gedeelte van de informatie die zonder wetenschappelijke controle online was geplaatst, bijvoorbeeld in de vorm van een voorpublicatie, niet nuttig was maar wel bijdroeg aan "angst en paniek".

Sondervan legt uit dat uitkomsten ook niet automatisch als feiten gezien moeten worden als een onderzoek wel is gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift: ook in dat geval moeten bevindingen vaak nog in andere vervolgonderzoeken worden bevestigd. Artikelen in wetenschappelijke tijdschriften zijn wel uitgebreider gecontroleerd dan voorpublicaties.

Waarschuwing op platforms

Om te voorkomen dat onderzoek op hun platform een bron van onjuiste berichten wordt, hebben bioRxiv en medRxiv op hun website beide een gele banner geplaatst waarin ze benadrukken dat de voorpublicaties over het coronavirus echt voorlopige onderzoeksresultaten zijn en dus niet moeten worden gebruikt voor medische beslissingen of moeten worden gepresenteerd als feiten.

Ook in wetenschappelijke tijdschriften worden nog steeds nieuwe onderzoeken over het coronavirus gepubliceerd. De WHO heeft inmiddels ruim zesduizend gepubliceerde onderzoeken over het coronavirus verzameld en in een database geplaatst, waar wetenschappers maar ook overheden, journalisten en andere geïnteresseerden ze kunnen terugvinden.

Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.