Vrijdag is het vijftig dagen geleden dat het eerste coronageval in Nederland werd ontdekt. Een (uitgebreid) overzicht van alle ontwikkelingen.

Het coronavirus duikt op

Op 17 januari schrijft NU.nl voor het eerst over het coronavirus, wat wij dan nog een "mysterieus" virus in China noemen. Er is nog veel onduidelijk over het virus: zo staat nog niet vast dat de ziekte van mens op mens overgedragen kan worden.

Op 20 januari adviseert het ministerie van Buitenlandse Zaken Nederlanders die naar Wuhan reizen om contact met zieke mensen en pluimvee- en visproducten te mijden. Er zijn op die dag - voor zover China heeft bekendgemaakt - vier mensen aan COVID-19 overleden, de ziekte die door het coronavirus wordt veroorzaakt.

De kans dat in Nederland iemand besmet raakt met het coronavirus is op dat moment "klein" volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM): het virus lijkt nog niet heel besmettelijk en er is tussen Nederland en Wuhan relatief weinig reisverkeer.

Op 24 januari komt het Outbreak Management Team (OMT) bijeen, een groep deskundigen die het kabinet adviseert over het coronavirus. Na dit overleg wordt onder meer geconcludeerd dat op de Nederlandse vliegvelden nog geen speciale maatregelen nodig zijn. Die zijn er wel op sommige buitenlandse luchthavens, waar bijvoorbeeld de temperatuur van passagiers wordt wordt gemeten.

Het virus grijpt in deze week snel om zich heen. Als op 27 januari al 2.750 mensen in dertien verschillende landen besmet zijn geraakt, schaalt Nederland op naar hoogste niveau van waakzaamheid. COVID-19 is vanaf nu een A-ziekte: zorgprofessionals krijgen een meldingsplicht bij de gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD) als er aanwijzingen zijn dat iemand besmet is met virus.

Steeds meer besmettingen in landen om ons heen

In Duitsland wordt op 28 januari de eerste coronabesmetting bevestigd en in Frankrijk al de vierde.

Van maatregelen vanuit het kabinet is nog steeds geen sprake. Op 4 februari neemt luchtvaartmaatschappij KLM zelf de beslissing om niet meer naar China te vliegen vanwege het coronavirus. Met het besluit om de vluchten voor langere tijd te schrappen, doet KLM hetzelfde als andere grote Europese luchtvaartmaatschappijen.

Haagse bronnen zeggen tegen de Volkskrant dat er in de eerste weken van februari nooit discussie is geweest of een skivakanties naar Italië ontraden moest worden. Ook het annuleren van carnaval was geen onderwerp van gesprek. En dat terwijl op 13 februari inmiddels 44 besmettingen in Europa zijn gemeld.

"Zolang je geen last hebt van verschijnselen, hoef je je over het algemeen ook geen zorgen te maken over besmetting", zegt het RIVM op 25 februari. Alleen mensen die in risicogebieden zijn geweest, hoge koorts hebben en meerdere symptomen hebben, mogen zich via de huisarts laten testen.

Dat het virus voor zover bekend nog niet binnen de Nederlandse landsgrenzen is opgedoken, betekent overigens niet dat Nederlanders niet met het virus te maken hebben. 91 Nederlandse passagiers zitten vast op cruiseschip Westerdam, dat in een gouden kooi verandert. Ook zitten 23 Nederlanders in quarantaine in een hotel op Tenerife.

In de Italiaanse regio Lombardije, waar veel Nederlanders op wintersport gaan, loopt het aantal besmettingen op tot in de honderdtallen.

Reizigers verlaten de Westerdam. (Foto: Reuters)

De eerste positieve testen in Nederland

Op 27 februari komt de NOS met een speciale uitzending over het coronavirus, om "feiten te onderscheiden van spookverhalen en desinformatie". Tijdens deze uitzending krijgt voormalig minister Bruno Bruins voor Medische Zorg een briefje toegeschoven met de bevestiging: een 56-jarige man uit Loon op Zoon is als eerste Nederlander positief getest op het coronavirus. Hij heeft het virus opgelopen in Lombardije.

Een dag later wordt al het tweede coronageval bevestigd: een vrouw uit Amsterdam die tijdelijk in Diemen woont en eveneens in Lombardije is geweest. Uit voorzorg wordt het kinderdagverblijf van haar kinderen in Amsterdam gesloten en ook op het Amsterdam UMC, waar de vrouw werkzaam was, wordt contactonderzoek uitgevoerd.

Op deze dag past het RIVM het advies aan GGD's aan: Lombardije is nu een risicogebied. Wie die daar vandaan komt met koorts én hoesten of kortademigheid, is nu verdacht.

Op 29 februari blijken het jongste kind en de partner van de Amsterdamse vrouw besmet te zijn geraakt. Ook de dochter en echtgenote van de met het coronavirus besmette patiënt uit Loon op Zand worden die dag positief getest. Hierna raakt het aantal besmettingsgevallen in een stroomversnelling.

Aan het begin van maart worden verschillende intensivecareafdelingen in ziekenhuizen gesloten vanwege coronabesmettingen, waaronder het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam en het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk. Dit om kwetsbare patiënten te beschermen, aldus de ziekenhuizen.

Op 3 maart wordt "een volgende stap" gezet in de voorbereiding op een uitbraak van het coronavirus in Nederland, maakt minister Bruins bekend. Zo moet bijvoorbeeld worden gezocht naar extra zorgpersoneel en alternatieve locaties om coronapatiënten te behandelen, zodat ic's niet gesloten hoeven worden. Op 5 maart twittert het RIVM nog dat er "geen reden is om evenementen te vermijden of af te gelasten"; een advies dat het kabinet volgt.

Ziekenhuizen zetten in maart tenten op waarin mensen kunnen worden getest op het coronavirus. (Foto: Pro Shots)

Eerste Nederlandse coronaslachtoffer

Drie dagen later, op 6 maart, overlijdt de eerste Nederlander aan de gevolgen van het coronavirus. Het betreft een 86-jarige man uit Hoeksche Waard. Er zijn op dat moment in totaal 128 bevestigde COVID-19-patiënten in Nederland.

Diezelfde dag worden ook de maatregelen in Noord-Brabant verscherpt. Mensen in de provincie, die het zwaarst is getroffen van alle Nederlandse provincies, worden gevraagd om bij verkoudheid, hoesten of koorts thuis te blijven. Van relatief veel besmette Brabanders is de bron van besmetting op dat moment namelijk onbekend.

Op 9 maart kondigt premier Mark Rutte aan dat handen schudden tijdelijk tot het verleden behoort; de eerste maatregel met een directe impact op heel Nederland. "U kunt voetzoenen of de ellebogen stoten, wat u ook wilt", zegt hij. "Maar we stoppen met handen schudden."

Het kabinet ziet op dat moment nog geen reden om nog ingrijpendere maatregelen te treffen, zoals het afgelasten van grote evenementen. Wel worden de inwoners van Noord-Brabant opgeroepen om thuis te werken als dat mogelijk is. De scholen blijven, ondanks kritiek uit het onderwijs en de Tweede Kamer, voorlopig open.

Een dag later hakken de burgemeesters van Tilburg, Den Bosch en Eindhoven de knoop door voor Noord-Brabant: meerdere grote evenementen en de wedstrijden in het betaalde voetbal worden afgelast. Op 10 maart zijn 157 Brabanders positief getest op het virus.

Hoewel op dat moment nog geen grote maatregelen zijn genomen in Nederland, worden de gevolgen wel al zichtbaar. Zo dreigt eenzaamheid voor Nederlandse ouderen omdat familie een bezoek vanwege besmettingsgevaar niet aandurft. Daarnaast gaan de beurskoersen hard omlaag, maar die klap kan de economie volgens Rutte hebben. "De buffers zijn er. Onze schokbrekers zijn in topconditie", belooft de premier.

De burgemeesters van Tilburg, Den Bosch en Eindhoven tijdens een persconferentie. (Foto: Pro Shots)

Kabinet neemt strengere maatregelen

Op 12 maart is het dan toch zover: het kabinet kondigt strenge maatregelen tot het einde van maart aan. Evenementen met meer dan honderd personen worden afgelast, mensen moeten indien mogelijk thuiswerken en wie koorts of luchtwegklachten heeft, moet binnenblijven.

Door de maatregelen begint Nederland massaal boodschappen in te slaan, met lege schappen tot gevolg. Rutte roept op 13 maart op vooral niet te hamsteren. "Stop ermee!"

Terwijl Nederland de oproep van Rutte in de wind slaat, krijgen de Nederlandse ziekenhuizen te maken met steeds meer druk. De ic's liggen nog niet vol, maar niet-noodzakelijke operaties worden wel al uitgesteld om een dreigend tekort aan beschermende middelen, zoals mondkapjes, op te vangen.

Op 15 maart besluit het kabinet de maatregelen te verlengen tot en met 6 april. Daarnaast gaan de scholen en de kinderopvang dicht, maar niet voor kinderen van ouders met vitale groepen. Ook moeten onder meer eet- en drinkgelegenheden, sportclubs en coffeeshops nog diezelfde avond dicht. Dit zorgt voor grote rijen voor coffeeshops, maar later blijkt dat afhalen nog mogelijk blijft.

Lange rijen voor coffeeshops na aankondiging sluiting
35
Lange rijen voor coffeeshops na aankondiging sluiting

Zorg over intensive care groeit

Het aantal bevestigde besmettingen in Nederland stijgt op 16 maart dag naar 1.413. Steeds meer van deze patiënten liggen op de intensive care (ic), waardoor de zorgen over de beschikbare capaciteit groeien. Het kabinet meldt dat het aantal ic-bedden kan worden uitgebreid van 1.150 naar 1.500, en mogelijk zelfs naar 2.000.

Rutte houdt die dag een historische toespraak op televisie om Nederlanders moed in te spreken. "Ik heb geen gemakkelijke boodschap. De realiteit is dat het coronavirus onder ons is en voorlopig ook onder ons zal blijven", aldus Rutte. "Een groot deel van de Nederlandse bevolking zal besmet raken met het virus."

Op 17 maart wordt bekendgemaakt dat er een speciaal noodpakket komt om de negatieve economische gevolgen van het coronavirus te bestrijden. Zowel werkgevers als zzp'ers kunnen aanspraak maken op financiële hulp. Er is 10 tot 20 miljard euro vrijgemaakt voor de komende maanden.

Een paar uur later schrikt Nederland: tijdens een debat over het nijpende tekort aan mondkapjes stort minister Bruins in elkaar. "Ik ga nu naar huis om vanavond uit te rusten, zodat ik morgen weer aan de slag kan om zo goed mogelijk de coronacrisis te bestrijden", laat hij vlak daarna in een tweet weten.

Een dag later dient hij zijn ontslag in bij de koning. "Het bestrijden van de coronacrisis vergt topsport van het hoogste niveau", aldus Bruins. De lange dagen en intense weken hebben hun tol geëist.

Verpleeghuizen dicht, Nederlanders negeren regels

Op 19 maart volgt een ingrijpende maatregel om kwetsbare ouderen te beschermen: alle verpleeghuizen en kleinschalige woonvormen in de ouderenzorg sluiten de deuren voor bezoekers. "In deze bijzondere situatie moeten we ingrijpende maatregelen nemen", zegt minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid), die net het coronadossier van zijn opgestapte collega Bruins heeft overgenomen.

Op 20 maart wordt het testbeleid in Nederland verder aangescherpt vanwege een tekort aan tests. Alleen personen die zo ziek zijn dat ze in het ziekenhuis worden opgenomen en zorgverleners worden getest. Een week eerder werd nog besloten dat alleen kwetsbaren met ernstige klachten in aanmerking komen.

In het weekend van 21 maart negeren veel Nederlanders de coronamaatregelen en trekken ze eropuit. Stranden bij Zandvoort, Bloemendaal en Noordwijk worden druk bezocht vanwege het mooie weer.

Vereniging Natuurmonumenten roept dagjesmensen via Twitter op om thuis te blijven, omdat natuurgebieden overspoeld worden door duizenden bezoekers. Uiteindelijk wordt zelfs een NL-Alert verstuurd met de oproep om 1,5 meter afstand te houden.

Adviezen in de wind geslagen: drukte op boulevard Scheveningen
62
Adviezen in de wind geslagen: drukte op boulevard Scheveningen

Kabinet gaat strenger handhaven

Het kabinet gaat er nog strenger op toezien dat de bestaande maatregelen om de verdere verspreiding van het coronavirus tegen te gaan worden nageleefd, maakt het kabinet op 23 maart bekend.

Daarbij verscherpt het de maatregelen. De grens van maximaal honderd personen bij bijeenkomsten geldt niet meer en er zullen voortaan boetes worden uitgedeeld. "Voor Nederlandse begrippen zullen dat forse boetes worden", aldus minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid). Voor bedrijven komt dat neer op 4.000 euro en voor particulieren kan het bedrag oplopen tot 400 euro.

Op 25 maart is er voor het eerst sinds weken hoopvol nieuws: de verspreiding van het coronavirus in Nederland lijkt af te remmen en te stabiliseren. RIVM-directeur Jaap van Dissel ziet "een positieve trend" waarbij een besmette persoon niet langer twee tot drie andere mensen besmet, maar het COVID-19-virus aan nog maar ongeveer één persoon overdraagt.

Toch zijn er die dag ook negatieve ontwikkelingen. Zo maakt het Openbaar Ministerie bekend dat er steeds vaker incidenten zijn waarbij er misbruik wordt gemaakt van het coronavirus. Meerdere mensen zijn gearresteerd nadat zij dreigden hulpverleners, politie of winkelpersoneel te besmetten.

Maatregelen worden verlengd

Op 26 maart komen de veiligheidsregio's met een noodverordening waarin staat dat groepsvorming verboden is, tenzij de personen 1,5 meter afstand van elkaar houden. Er gelden uitzonderingen voor huishoudens en kinderen tot twaalf jaar. Het kabinet kondigde deze maatregel al op 23 maart aan, maar nu wordt die ook gehandhaafd.

Omdat de andermeterregel niet meer kon worden nageleefd als gevolg van het grote aantal toeristen, heeft Veiligheidsregio Zeeland er zelfs voor gekozen om nachtverblijven vanaf maandag 30 maart niet meer toe te staan. "Het is namelijk geen vakantietijd, maar crisistijd", schrijft de veiligheidsregio op 27 maart op zijn website.

Ook landelijk volgen nieuwe besluiten. De maatregelen die aanvankelijk tot en met 6 april zouden gelden, worden op 31 maart door het kabinet tot 28 april verlengd. De scholen zullen in de praktijk nog langer dichtblijven, omdat de meivakantie op 25 april begint.

Op 5 april is het de ziekenhuizen gelukt de capaciteit van het aantal ic-bedden te verdubbelen tot 2.400. De meeste bedden, ongeveer 1.900, zijn bestemd voor coronapatiënten.

Daarnaast wordt het testbeleid uitgebreid: van 4.000 tot 17.500 tests per dag, zodat zorgmedewerkers en patiënten buiten het ziekenhuis ook getest kunnen worden. Het aantal testlabs groeit op 6 april van van 15 naar 41. Er was eerder een schaarste aan tests, mede doordat farmaceut Roche een belangrijk recept niet met de overheid had gedeeld.

1,5 meter afstand, of toch 2? Waarom dit per land verschilt
109
1,5 meter afstand, of toch 2? Waarom dit per land verschilt

Meer sterfgevallen dan gemeld, maar ook positieve ontwikkelingen

Op 6 april publiceren het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het RIVM ook voor het eerst de laatste cijfers die meer inzicht geven in het aantal overleden coronapatiënten.

Cijfers wijzen erop dat er veel meer mensen aan de gevolgen van het coronavirus sterven dan dagelijks wordt gemeld. De afgelopen weken werd de griepgolf van 2017/2018 vaak aangehaald als vergelijkingsmateriaal of om het dodelijke effect van het coronavirus te bagatelliseren, maar dat blijkt een misvatting.

Op 7 april kondigt minister De Jonge aan dat het kabinet twee mobiele apps wil inzetten die moeten helpen bij het controleren van de verdere verspreiding van het coronavirus. Met een van die apps kunnen gebruikers symptomen van het COVID-19-virus doorgeven. De andere app moet het mogelijk maken om mensen te waarschuwen als zij in contact zijn geweest met iemand die met het coronavirus besmet is. Maar is dit geen inbreuk op de privacy?

Op 8 april vertelt RIVM-baas Van Dissel tijdens de wekelijkse briefing in de Tweede Kamer dat er een groep is die mogelijk geen immuniteit opbouwt na milde coronaklachten. Bij deze groep is het zo dat een besmetting met milde klachten ook betekent dat zij lang niet altijd de benodigde hoeveelheid antistoffen aanmaken. "Wat meteen betekent dat het complex wordt om te interpreteren of iemand die milde klachten heeft gehad ook immuniteit heeft opgebouwd", aldus Van Dissel.

Maar er is ook ruimte voor positief nieuws: op deze dag wordt bekend dat het aantal Nederlandse patiënten op intensivecareafdelingen voor het eerst is afgenomen. Op 8 april liggen er 1.408 Nederlanders op de ic's.

Daarnaast zijn er Nederlandse bedrijven gevonden die het nijpende tekort aan mondkapjes kunnen oplossen, wordt op 9 april bekend. De bedoeling is dat bedrijven miljoenen mondkapjes gaan produceren, die in eerste instantie alleen bestemd zijn voor personeel in de zorg.

Waarom mondkapjes door de run erop naar de verkeerde mensen gaan
100
Waarom mondkapjes door de run erop naar de verkeerde mensen gaan

Paasweekend verloopt rustig

Heel Nederland moet zich voorbereiden op een samenleving waarin de komende tijd 1,5 meter afstand van elkaar moet worden gehouden, zegt premier Rutte op 9 april na afloop van de ministerraad. Gezien de hoopgevende ic-cijfers hopen sommige Nederlanders op een versoepeling van de maatregelen, maar die lijkt voorlopig nog ver weg.

Er zijn in Nederland in de week van 30 maart tot en met 5 april ongeveer tweeduizend mensen meer dan gemiddeld gestorven, blijkt op 10 april uit nieuwe cijfers van het CBS en het RIVM. Dat wijst erop dat er veel meer mensen sterven aan de gevolgen van het coronavirus dan dagelijks wordt gemeld.

In tegenstelling tot enkele weken eerder, lijkt Nederland tijdens het paasweekend massaal gehoor te geven aan de oproep om thuis te blijven. Het gebied rond de Bollenstreek in Zuid-Holland wordt wel gedeeltelijk afgesloten omdat er net als zaterdag veel mensen naar de bollenvelden waren komen kijken.

Rutte: 'Blij dat zo veel mensen met Pasen hebben volgehouden'
192
Rutte: 'Blij dat zo veel mensen met Pasen hebben volgehouden'

Nederland krijgt hoop op versoepeling maatregelen

De Nederlandse intensivecareafdelingen kunnen begin mei weer op reguliere kracht draaien, zo schrijft het Outbreak Management Team (OMT) op 16 april in een brief aan het ministerie van Volksgezondheid.

Volgens de brief zouden op 1 mei waarschijnlijk nog twaalfhonderd mensen een ic-bed nodig hebben, en dat betekent dat de ic's weer op reguliere kracht kunnen draaien. Zevenhonderd van die bedden zouden nodig zijn voor COVID-19-patiënten.

Kunnen de regels dan versoepeld worden? Volgens Rutte nog niet, zegt hij dezelfde dag in het wekelijkse coronadebat. "Ik wil waarschuwen voor de gedachte dat het nu zo goed gaat, dat we volgende week vast gaan aankondigen dat de maatregelen versoepeld gaan worden. Ik weet niet of dat zo is. Ik ben zelf echt helemaal niet zo vrolijk over de cijfers", zegt Rutte.

"We zijn in gevecht met een verraderlijk virus dat ons steeds weer negatief verbaast over hoe het zich verspreidt en ontwikkelt. We hebben niet een vaste routeplanner hoe we van A naar B komen."