We kunnen maar beter wennen aan een samenleving waarin je 1,5 meter afstand tot anderen houdt. Dat heeft de komende tijd verstrekkende gevolgen voor vrijwel alle lagen van de samenleving. "Een normale zomer kun je uit je hoofd zetten."

Nog geen maand geleden werd aangekondigd dat we voorlopig beter even geen handen kunnen schudden. Met alles wat er tussendoor is gebeurd, lijkt dat alweer een mensenleven geleden. Gesloten restaurants, dichte scholen en thuiswerken. De veranderingen gingen de afgelopen maand snel. Inmiddels is het duidelijk dat de terugkeer naar het 'normale leven' niet op dezelfde snelheid zal gaan.

"We zitten nu in de periode waarin de maatregelen hun werk moeten doen", lichtte premier Mark Rutte dinsdagavond toe. "Als we nu niet volhouden, dan doen we alles teniet wat we hebben opgebouwd met alle gevolgen van dien. Terug naar normaal zal een zaak van lange adem zijn. We zullen moeten zoeken naar het nieuwe normaal in de anderhalvemetersamenleving."

En die lange termijn is belangrijk. Hoewel het aantal nieuwe sterfgevallen en geregistreerde besmettingen aan het afvlakken is, zitten we nog midden in de coronacrisis. "Nu zien we dat het aantal ic-bedden niet het grootste probleem is", zegt Menno van Duin, crisisdeskundige en lector bij het Instituut Fysieke Veiligheid. "De komende tijd wordt de schade veel beter zichtbaar. Kinderen die buiten beeld zijn geraakt, zorgbehoevenden die niet de juiste zorg hebben kunnen krijgen. Dat is volstrekt ondergesneeuwd de afgelopen weken."

“Volle treinen worden een lastig verhaal.”
Menno van Duin, crisisdeskundige

Hij benadrukt dat deze crisis volstrekt uniek is. "Het is sinds de Tweede Wereldoorlog niet voorgekomen dat het hele land direct wordt geraakt. De schaal is weliswaar ongekend, maar het is geen crisis die bol staat van de sirenes. Het is geen enorme ramp met in één klap duizenden doden waarbij de lijken op straat liggen. Het is anders, maar zoveel groter omdat dit nog weken, maanden en misschien wel jaren gaat duren."

Volgens Van Duin moeten we ons realiseren dat de terugkeer naar het normale leven er voorlopig niet in zit, laat staan een normale zomer. "Zet dat maar uit je hoofd. Naar het buitenland op vakantie in de zomer? Het is nog maar de vraag of je überhaupt het land waar je heen wilt binnenkomt. Ook is het wel zeker dat dit een zomer zonder festivals wordt. Maar de verandering geldt ook voor alledaagse dingen als mobiliteit en de klassieke manier van werken. De volle treinen die we altijd hadden, worden ook een lastig verhaal in de anderhalvemetersamenleving. De manier van leven blijft voorlopig anders. Tenzij er opeens een viraal wondermiddel moet zijn en dat lijkt er voorlopig niet in te zitten."

Rutte benadrukt belang van thuisblijven en blikt alvast vooruit
105
Rutte benadrukt belang van thuisblijven en blikt alvast vooruit

De vlag kan nog niet uit

Het is volgens premier Rutte dus van belang dat we volhouden. Dat belang stipt Werner Overdijk, directeur van expertisecentrum Crisisplan, ook aan. "Rutte zei heel duidelijk dat de eerste signalen van herstel te zien zijn, maar dat dit niet betekent dat de maatregelen moeten worden teruggedraaid. Het kan zijn dat we het nog een behoorlijke tijd moeten volhouden met elkaar. En dat is moeilijk, want mensen zijn dit niet gewend."

Woensdag liet het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) weten dat het aantal ziekenhuisopnames nog steeds lijkt af te vlakken en maandag zei voorzitter Ernst Kuipers van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) dat de lichte stijging van het aantal coronapatiënten op de intensivecareafdelingen "reden tot optimisme" geeft. Het totale aantal patiënten op de ic's nam woensdag zelfs af.

"Tot nu toe zie je dat Nederland in staat is gebleken om de curve af te vlakken", zegt Overdijk. "Nu zou je de eerste resultaten van de gehanteerde strategie moeten zien, maar het is nog te vroeg om de vlag uit te hangen."

1,5 meter afstand in de rij voor de Gamma. (Foto: Pro Shots)

We moeten waken voor optimisme

Hoogleraar gedragspsychologie Rick van Baaren van de Radboud Universiteit waakt ook voor optimisme. Volgens hem is het wel logisch dat mensen optimistisch worden. "Je wordt ongelukkig van alleen maar slecht nieuws en je hunkert naar goed nieuws."

"In het begin van de crisis is de ernst goed zichtbaar", legt Van Baaren uit. "Nu kun je positieve puntjes zien en wil je nog liever naar buiten en met mensen afspreken. Dan wordt het spannend, want de angst wordt kleiner. De drempel om voor jezelf te kiezen, wordt lager. Nu zie je dat we er grip op krijgen en dan heb je extra motivatie nodig om je toch aan de regels te houden."

“Je gaat niet achteroverleunen na een gewonnen slag.”
Rick van Baaren, hoogleraar

Volgens de hoogleraar is dat een natuurlijk proces. Hoe langer je prikkels onderdrukt, hoe sterker ze worden. Hij trekt een vergelijking tussen de huidige crisis en oorlogstijd.

"In een oorlogstijd is het helder tegen wie je vecht. En wanneer je aan de winnende hand bent, moet je doorgaan. Nu hebben we het over een microscopisch klein ding, maar het is gewoon een vijand. In een oorlog weet je dat het leger slagen wint en oprukt, dat is een enorme motivatie en die kracht wil je hier ook hebben. Je gaat niet achteroverleunen na een gewonnen slag."

Daarom is het volgens Van Baaren belangrijk dat mensen zich persoonlijk onderdeel gaan voelen van deze strijd. "Zeker als dit nog maanden gaat duren. Als we over een paar weken echt op de goede weg zijn, dan heb jij eraan bijgedragen. Zo kun je de strijd langer volhouden."

Volg de laatste ontwikkelingen rond het virus in ons liveblog.