• Goedenavond, mijn naam is Edo van der Goot, ik geef jullie de laatste updates van het coronadebat.
  • De Tweede Kamerleden lieten zich in de ochtend bijpraten door het RIVM.
  • Het kabinet hoopt op groepsimmuniteit, wat is dat precies?
  • Rutte verduidelijkt: Groepsimmuniteit is niet het doel
  • Met name PVV en FVD zijn en blijven zeer kritisch over deze aanpak
woensdag 18 maart om 23:21
Grote beleidswijzigingen worden met de stemmingen niet afgedwongen. PVV en FVD blijven fel tegenstander van het kabinetsbeleid om groepsimmuniteit te krijgen. De partijen vinden het een te groot risico.

Er kwam tijdens het debat een belangrijke toezegging van Bruins om de mondkapjes in te gaan vorderen. Koolmees liet weten dat de uitwerking van de noodmaatregelen nog even op zich laten wachten.

Dat is het einde van het debat. Arib sluit officieel af, nadat ze de mensen die besmet zijn heel veel sterkte toewenst. Normaal zou de Kameragenda morgen gewoon vol staan, maar er staat niets gepland. 

Wij sluiten dit liveblog en wensen je een fijne avond!
woensdag 18 maart om 23:00
Over tien minuten wordt er gestemd over de moties. Het is even pauze.
woensdag 18 maart om 22:43
Rutte is begonnen met het waarderen van de moties.

De premier bespreekt die van Wilders om gesloten ziekenhuizen te heropenen. Maar het gaat niet om vierkante meters, zegt Rutte. De infrastructuur is er al. Het gaat om mensen en IC-apparatuur. Dat kan in bestaande ziekenhuizen.

Ook Koolmees, Wiebes en Hoekstra nemen de moties voor hen door.
woensdag 18 maart om 22:27
Partijen gebruiken hun tweede termijn voor afsluitende woorden en moties. Die moties krijgen nog een waardering van het kabinet, daarna wordt erover gestemd. 

Stemmen gebeurt normaal overdag op een dinsdag of donderdag, maar ook de Kamer lijdt onder de coronacrisis en vergadert alleen nog maar over noodzakelijke wetgeving en het virus. 

Er mogen in principe ook niet meer dan honderd mensen in een ruimte komen, dus het stemmen gaat met maximaal twee personen per partij, die hun hele fractie vertegenwoordigen.
woensdag 18 maart om 22:00
Ook Klaver wenst Bruins Sterkte. "Rust goed uit, want we hebben je hard nodig."

Hij roept het kabinet via een motie op om "nog meer top prioriteit" te geven aan het verkrijgen beschermingsapparatuur. Veel partijen hebben deze motie meeondertekend. 

Via een tweede motie vraagt Klaver aandacht voor de voedselbanken.

Tot slot heeft de GroenLinks-leider een algemene oproep aan bedrijven die mondkapjes aanbieden voor woekerprijzen. "Probeer er geen slaatje uit te slaan. Het kunnen ook jouw grootouders zijn."
woensdag 18 maart om 21:45
Dat was het deel van het kabinet.

De tweede helft van de Kamer begint en dus is Wilders weer aan het woord. Hij wenst allereerst Bruins beterschap toe. "We mogen het dan niet eens zijn, hij moet wel gezond blijven."

De PVV-leider dient twee moties in: een voor een lockdown in Nederland en een om gesloten ziekenhuizen, zoals het Slotervaartziekenhuis, te heropenen.
woensdag 18 maart om 20:59
Koolmees van Sociale Zaken is aan de beurt. "Het zijn lange dagen, dus ik ga het kort houden."

Koolmees benadrukt dat er "heel, heel hard", wordt gewerkt aan de regeling voor zzp'ers en de loonsubsidie (werktijdverkorting). 

"Er zijn een paar werken nodig om het goed uit te voeren", zegt Koolmees over de zzp-regeling. Normaal duurt zoiets zeven maanden, nu één tot anderhalve week. "We moeten dit zorgvuldig doen. We werken er hard aan." De regeling gaat met terugwerkende kracht in per 1 maart 2020.
woensdag 18 maart om 20:50
Wiebes kan nog niet veel zeggen over het 'Noodloket' voor ondernemers die direct de gevolgen van de coronacrisis voelen, zoals de horeca en de cultuursector. Deze bedrijven kunnen als zij voldoen aan de voorwaarden een bedrag van 4.000 euro krijgen voor de komende drie maanden.

"Binnen enkele weken is dat in orde", zegt Wiebes. De maatregel is belangrijk, zegt de bewindsman, omdat bijvoorbeeld de eigenaar van een koffietentje met de werktijdverkorting iets heeft geregeld voor zijn personeel, maar de huur moet ook worden betaald.
woensdag 18 maart om 20:43

Wiebes zegt dat het normaal is dat de eigenaar van een koffietentje een gesprek heeft met de verhuurder van het pand over de huur in deze economisch zware tijden. 

Er komt geen loket of iets dergelijks voor winkeliers, waar D66'er Jetten om vraagt. Hij heeft "lelijke verhalen"gehoord van "foute verhuurders" die niets aan de huursom willen doen.

"We hebben geen loket, laten we het niet bureaucratiseren", zegt Wiebes. Hij doet een oproep tot een "bijzondere verstandhouding tussen partners in de keten."

Dat is niet het antwoord waar Jetten op had gehoopt. "We gaan niet tientallen miljarden belastinggeld in de economie pompen om verhuurders van winkelpanden te redden, dat doen we omdat we willen dat de lonen uitbetaald worden. Mochten winkeliers denken: ik word genaaid, dan roep ik ze op om mij te mailen, dan ga ik er zelf mee aan de slag." 

woensdag 18 maart om 20:31
Wiebes is aan het woord. Hij werd nog gewezen op zijn uitglijder over de zzp'ers. Die hadden volgens hem zelf gekozen voor het risico van risicodaling. 

"Ik heb daar mijn spijt over uitgesproken", zegt Wiebes. "De zzp'ers hebben nu een plek in dat noodpakket. Dat is zo bedoeld en dat is verstandig", aldus de bewindsman.

Wilders vraagt hem direct naar garanties dat er door de coronacrisis geen gezonde Nederlandse bedrijven failliet gaan. Die toezegging krijgt de PVV-leider. 
woensdag 18 maart om 20:27
Ook Arib zegt dat het weer goed met Bruins gaat. Rutte heeft er niet veel aan toe te voegen, hij leest de tweet van Bruins voor, waarna de Kamerleden instemmend op de bankjes slaan.
woensdag 18 maart om 20:25
Voordat het debat weer begint, overleggen Rutte en Hoekstra nog even met elkaar in Vak K. Op gepaste afstand uiteraard. Wiebes en Koolmees zijn ook aanwezig.
woensdag 18 maart om 20:24
Bruins krijgt via Twitter veel bijval vanuit de Kamer en het kabinet. "Sterkte Bruno! Respect voor al je harde werk en ik hoop je morgen weer in goede doen te zien", reageert Hoekstra.

"Pak je rust en beterschap", laat PvdA-leider Asscher weten. "Sterkte en dank voor alle inzet", is de reactie van SP'er Hijink. Van der Staaij (SGP) had eveneens respect voor de inzet van de bewindsman en wenste hem sterkte. 

Ook andere parlementariërs die niet aanwezig waren bij het debat steunden Bruins. "Rust goed uit en dank voor de enorme inzet", zei Tom van der Lee van GroenLinks. VVD'er Dilan Yesilgoz had woorden van gelijke strekking.
woensdag 18 maart om 20:00
woensdag 18 maart om 19:49
br
Video
br
woensdag 18 maart om 19:31
Bruins zakt opeens naar de grond tijdens een interruptie van Wilders. "Ho, dit gaat niet goed", zegt iemand vanuit Vak K. "Uit de buurt", zegt Kamervoorzitter Khadija Arib. Ze schorst het debat direct tot 20.15 uur.

De bewindsman kan zelf opstaan, neemt een slok water en gebaart naar zijn mede-bewindslieden die inmiddels om hem heen staan dat het goed gaat. Bruins verlaat uiteindelijk zelf de zaal.
woensdag 18 maart om 19:17
Wilders wil precies van Bruins weten hoeveel mondkapjes er nu zijn en hoeveel er nodig zijn.

Daar is alleen geen vast getal voor, antwoordt Bruins. "We moeten prioriteren en bekijken de behoefte aan mondkapjes per regio. Concreter wordt het niet."

Wilders vindt het "schokkend" dat Bruins dit niet weet. "Geef ons dat inzicht dan in ieder geval deze week nog."
woensdag 18 maart om 19:12
Er komt vanavond nog een invorderingsbesluit op alle mondkapjes, zegt Bruins. Er ligt al een noodverordening klaar, maar die wilde Bruins in eerste instantie niet gebruiken.

"Waarom is die noodverordening niet in werking gesteld?" vraagt Klaver verbouwereerd. "We kunnen niet wachten met onze helden, waar we allemaal over spreken, te beschermen."

Bruins antwoordt: "We zetten alles op alles om mondkapjes te krijgen." Hij is daarbij geen voorstander van invorderen, omdat hij liever werkt op basis van vrijwilligheid. 

Klaver is verbijsterd. "Onder welke steen leeft deze minister? Er is een tekort aan mondkapjes. Misschien is het maar een kleine voorraad, maar het is een belangrijk signaal naar de mensen in de zorg!"

Bruins verandert plots van inzicht. "Dan neem ik dat terug en zal ik vanavond dat dat invorderingsbesluit doen ingaan en de Kamer informeren."

Het gebeurt zelden dat een minister van gedachte verandert tijdens het debat op aandringen van een oppositielid. Klaver is er logischerwijs blij mee.
woensdag 18 maart om 19:06
Minister Bruno Bruins (Volksgezondheid) neemt het over van Rutte.

Bruins schetst een niet al te mooi beeld van wat er momenteel in de wereld gebeurt met beschermingsmiddelen.

"Ik sta hier met een sneller kloppend hart dan anders. Want het is superspannend om de Nederlandse zorg te blijven voorzien van voldoende beschermingsmiddelen. Dat is echt een gevecht omdat je weet dat er een hele hoop andere kapers op de kust zijn, partijen worden overboden door een ander land of tussenpersoon. Er moeten partijen worden beveiligd omdat ze anders wegraken, en dan zeg ik het eufemistisch. Mensen worden bedreigd, er is sprake van fraude."

"Alles wordt gedaan om beschermingsmiddelen te krijgen in de wereld. We doen ons stinkende best om beschermingsmiddelen te krijgen. Daar werken we dag en nacht aan. Het goede nieuws is dat er vandaag 140.000 mondkapjes zijn gekomen. Dat geeft een klein beetje lucht, tegelijkertijd is er altijd meer nodig."

"Enkele miljoenen mondkapjes komen snel beschikbaar voor Nederland. Maar ik wil niet dat op dit punt sprake is van overpromise en underdeliver."
woensdag 18 maart om 18:50
Hijink vreest voor de meest kwetsbare groepen in de samenleving, ook daar moet de noodhulp terechtkomen. De SP'er wil graag dat er een integrale aanpak komt en niet een versnipperd antwoord van meerdere ministers.

Toch verwijst Rutte naar Koolmees, de minister van Sociale Zaken, die het noodpakket coördineert. "Anders ga ik freestylen en dat is nooit goed."
woensdag 18 maart om 18:33
Klaver denkt dat volgende week duidelijk is wat de gevolgen zijn van het kabinetsbeleid op het aantal besmettingen. "Als dat niet afneemt, wat gebeurt er dan?"

Dat is niet in een model te gieten, zegt Rutte. "Je kunt niet zeggen 'Het gaat goed' of 'Het gaat niet goed'." Hij wil daarom niet nu al zeggen wat de mogelijke vervolgstappen zijn.
woensdag 18 maart om 18:27
Jetten wil graag dat Rutte de mensen meeneemt in de keuzes die hij maakt, óók als er nog geen nieuwe besluiten worden genomen. 

Dat vindt de premier prima. "Daar gebruik ik de vaste persconferentie op vrijdag ook voor." Hij vindt over het algemeen dat de media goed werk doen. "Al wil een journalist nooit geprezen worden door een politicus."
woensdag 18 maart om 18:18
Volgens Rutte volgt het kabinet de WHO-aanpak, maar veel partijen twijfelen daaraan. De gezondheidsorganisatie heeft namelijk laten weten dat het sturen op groepsimmuniteit riskant is.

Maar dat is een misverstand, benadrukt Rutte, want het kabinet stuurt niet aan op groepsimmuniteit. Rutte belooft dit uit te zoeken en komt er later in het debat op terug.
woensdag 18 maart om 18:08
Rutte juicht initiatieven vanuit de maatschappij toe, zoals bepaalde uren reserveren voor ouderen om boodschappen doen.
woensdag 18 maart om 17:47
Rutte vindt de situatie af en toe moeilijk te geloven. "Af en toe knijp ik in mijn arm. We hadden het toch over stikstof en PFAS? Nu zitten we in een nachtmerrie. Ouderen beschermen is ook niet zonder prijs. Ouderen die hun kleinkinderen niet kunnen zien."

Opeens is 100 kilometer per uur rijden op de snelweg niet zo'n groot probleem meer, concluderen Asscher en Rutte.
woensdag 18 maart om 17:43
Het sturen op de IC-capaciteit heeft een "lange remweg", zegt Rutte. Als je nu een besluit neemt, zie je ongeveer over een week of twee het resultaat, zegt de premier. Dan moet dus blijken of de maatregelen voldoende zijn, of dat er moet worden opgeschaald.

Rutte: "Het doel van ons beleid is om te zorgen dat de zorg het aankan, dat ouderen en kwetsbaren zo goed mogelijk beschermd worden. Een bijkomend effect is immuniteit, dat wordt langzaam opgebouwd en het helpt, maar geen doel van het beleid."
woensdag 18 maart om 17:33
Nederland zit al verregaand op slot, zegt Rutte. "Mensen werken massaal thuis, de files zijn weg." Dit is de lijn die in andere Europese landen gevolgd wordt. 

Singapore, volgens Wilders en Baudet het voorbeeld van een succesvolle lockdown, zit in een andere situatie. Daar kon iedereen getest worden en het kleine land heeft een redelijk afgeschermde ligging vanwege het water, zegt Rutte.
woensdag 18 maart om 17:25
Natuurlijk hoopt Rutte op een vaccin. "Maar op dit moment is dat er niet."

Volgens Rutte zijn er twee smaken: je zet Nederland op slot totdat er een vaccin is, maar dan moet je misschien jaren binnenblijven. "De maatschappelijke gevolgen daarvan zijn enorm." Dat is waar Wilders voor pleit, zegt de premier.  

Of optie 2: het virus zo goed mogelijk onder controle krijgen, in ieder geval op zo'n manier dat er voldoende IC-bedden beschikbaar zijn. Dat is de kabinetslijn.
woensdag 18 maart om 17:21
"Mensen zullen sterven, dat is geen goed nieuws", zegt Wilders tegen Rutte. "Het huis staat in brand, maar je gebruikt niet al het water dat beschikbaar is."

De PVV-leider herhaalt zijn boodschap van eerder op de dag: er wordt geëxperimenteerd met groepsimmuniteit. "Zorg ervoor dat de bewegingen van mensen in alle redelijkheid worden beperkt zodat minder mensen besmet worden, ziek worden en uiteindelijk zullen sterven."

Rutte sluit niet uit dat er meer maatregelen volgen. Er staan voor de premier twee zaken voorop bij zo'n beslissing: de verspreiding moet onder controle blijven, in lijn met de IC-capaciteit.
woensdag 18 maart om 17:17
Rutte: "Als de aantallen oplopen, dan moet je extra maatregelen nemen. "Denk aan maatregelen in Frankrijk en België waarbij je de maatschappij verder op slot zet." Dat is volgens Rutte nodig om de ziekenhuizen niet te overbelasten.

Hij gaat verder in op de vele vragen over groepsimmuniteit. "Dat is geen doel op zich", benadrukt Rutte. Er wordt gestuurd IC-capaciteit. In de tussentijd hoopt de premier op een vaccin. 

PVV en FVD willen zo'n lockdown. "Dan zal Baudet zeggen: 'Zie je wel.' Dat neem ik dan maar voor mijn rekening."

De term lockdown heeft veel varianten, zegt Rutte. Maar het totaal op slot zetten van het land, zie je volgens hem nergens terug in Europa. Hij houdt ook nadrukkelijk de mogelijkheid open dat er door maatschappelijke druk een ander besluit wordt genomen. Dat gebeurde bij het sluiten van de scholen. Het kabinet vond en vindt dat niet nodig, maar het gebeurde toch. "We zijn een democratie." 
woensdag 18 maart om 17:07
"Nederland klapte", zegt Rutte als eerste. Voor het zorgpersoneel, maar voor zijn gevoel ook voor de andere vitale sectoren. "Het blijkt hoe saamhorig Nederland is als de nood hoog is."

Hij hamert erop dat "we met zijn allen" de maatregelen moeten opvolgen, met name social distance. "Het succes ervan hangt af van hoe we dat samen doen."
woensdag 18 maart om 17:03
Het debat is weer begonnen, premier Rutte is aan het woord.
woensdag 18 maart om 16:36
Het debat is tot 17.00 uur geschorst. Het kabinet gaat zich voorbereiden op de antwoorden. Dan zijn wij ook weer terug voor de laatste updates.
woensdag 18 maart om 16:20
Kees van der Staaij (SGP) merkt op dat Nederland maar niet uitgepraat raakt over de coronacrisis. "En nu debatteren we er ook al drie uur over."

De ernst is groot, ziet ook Van der Staaij. "Ik kwam in de kerk een oude man tegen die zei: 'Dit heb ik zelfs in de oorlog niet meegemaakt.'"

Rutte zei maandag in zijn toespraak iets soortgelijks: "De maatregelen die hier en elders worden getroffen zijn ongekend voor landen in vredestijd."
woensdag 18 maart om 16:05
Het kabinet loopt achter, vindt Baudet. Hij somt op: eerst alleen geen handen schudden, toen de scholen niet dicht en nu wel, een spoeddebat over het coronavirus dat Baudet aanvroeg maar waar geen meerderheid voor was. 

"Neem nu maximale maatregelen en erken dat het streven naar groepsimmuniteit in afwachting van een vaccin zoals Rutte maandag zei, een verkeerde strategie is", aldus Baudet tot slot.
woensdag 18 maart om 15:59
Segers zou willen dat Baudet iets meer onzekerheid erkent. "Dat het RIVM misschien wel gelijk heeft." Jetten valt Segers bij. "In Singapore zien we weer meer besmettingen. Na een lockdown steekt het virus daar weer de kop op."

Volgens Baudet zijn er virussen die uitsterven, hij kent alleen geen voorbeelden. "Maar ze bestaan." Dat zou ook met het coronavirus kunnen gebeuren, hoopt de FVD-leider.
woensdag 18 maart om 15:54
Thierry Baudet (FVD) en Geert Wilders (PVV) tijdens het coronadebat. (Foto: Pro Shots)
woensdag 18 maart om 15:50
Segers van de CU wil het liefst de woorden "goed" en "fout" vermijden. "De aanpak van het kabinet is op basis van het RIVM. Daar zitten risico's aan, maar die zitten er ook aan een lockdown."

Baudet vindt dat prima. "Het was een stuk beter geweest als we eerder hadden gehandeld." Hij brengt nog maar eens naar voren dat minister Bruins (Volksgezondheid) vorige week niet wist hoe Singapore de coronacrisis aanpakt, daar werkte de aanpak van een totale lockdown.
woensdag 18 maart om 15:43
"We zitten in misschien wel de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog", begint Baudet aan zijn inbreng. Dat betekent in zijn ogen geen tijd voor makkelijke oppositie, maar denken in het landsbelang. 

De FVD-leider is tevreden over het noodpakket. "Hoe kunnen zzp'ers hier op tijd gebruik van maken?"

Baudet is het zoals bekend niet eens met de tactiek van groepsimmuniteit. "Uit onze analyse leidt dat tot tienduizenden doden. Het resultaat, groepsimmuniteit, is zeer twijfelachtig", zegt Baudet. Hij wil weten of dat nu wel of niet de inzet van het kabinet is.
woensdag 18 maart om 15:37
Over het noodpakket is Asscher tevreden. Wel merkt hij op: "Het kan niet zo zijn dat we nu opkomen voor de zzp'ers, maar ze straks weer laten vallen."

Mensen met een flexibel contract en een oproepcontract krijgen dezelfde steun van het kabinet, werd gisteren bekendgemaakt. Ook na deze crisis moet goed voor deze groep worden gezorgd, vindt de PvdA'er. Dat betekent voor Asscher overigens niet dat we grote bedrijven zoals Air France-KLM, het luchtvaartbedrijf dat hard geraakt wordt door corona, niet moeten helpen.
woensdag 18 maart om 15:29
De ministers Eric Wiebes (Economische Zaken), Wouter Koolmees (Sociale Zaken), Wopke Hoekstra (Financiën), premier Mark Rutte en Bruno Bruins (Volksgezondheid) zitten noodgedwongen verspreid in vak K. (Foto: Pro Shots)
woensdag 18 maart om 15:27
Baudet haakt hierop in. De FVD-leider hoort sinds maandagavond twee verschillende verhalen van het kabinet: eerst had Rutte het in zijn toespraak over groepsimmuniteit, daarna sprak RIVM-baas Jaap van Dissel dat we het virus daarom moeten laten "rondwaren". Inmiddels is een lockdown voor Rutte "een optie". 

Baudet mist onderbouwing voor het gekozen beleid en verwijt Rutte dat hij achter de feiten aanloopt. "De premier heeft dit totaal onderschat."

Asscher zegt dat hij niet twijfelt aan de integriteit van het kabinet om de crisis te beheersen. "Dat betekent niet dat zij geen fouten maken", zegt de PvdA'er. Hij wil weten hoe je social distance kunt afdwingen. "Zijn we daarop voorbereid?"
woensdag 18 maart om 15:18
PvdA-leider Asscher begint aan zijn bijdrage.

Hij vindt dat het kabinet in tegenstelling tot wat het RIVM vanochtend zei juist wel impliceerde dat groepsimmuniteit het doel is. Rutte zei letterlijk in zijn toespraak maandagavond: "Met groepsimmuniteit bouw je als het ware een beschermende muur om hen heen."

Asscher wil dat Rutte bevestigt dat groepsimmuniteit inderdaad niet het doel is.
woensdag 18 maart om 15:13
Ouwehand probeert het ook bij Veldman. Zij wil het over de risico's van de veeteelt hebben. "De risico's worden gebagatelliseerd. We kunnen het er niet bij hebben als het virus muteert en misschien erger wordt", zegt het Kamerlid van de Partij voor de Dieren. Maar ook de VVD wil het daar op een ander moment over hebben.
woensdag 18 maart om 15:10
Het noodpakket is volgens Veldman "stevig", maar alles staat met snelheid. "Hoe kunnen alle maatregelen operationeel zijn?" 

Als hulp te laat komt, vallen bedrijven onnodig om, zegt de VVD'er. Veldman heeft een wat algemene laatste oproep: "Doe wat nodig is."
woensdag 18 maart om 15:08
VVD'er Hayke Veldman spreekt het kabinet toe. 

"Een totale lockdown klinkt aantrekkelijk, maar brengt ons niet wat we nu nodig hebben", is zijn boodschap. Met andere woorden: de gekozen strategie steunt hij.

Hij vraagt verder het aantal IC-plekken zo nodig verder op te schroeven en wil weten wat er klopt van de berichten dat medicijnen opraken.
woensdag 18 maart om 15:04
De lege publieke tribune tijdens het coronadebat. Het Kamergebouw is gesloten voor publiek deze dagen. (Foto: Pro Shots)
woensdag 18 maart om 15:04
SP-Kamerlid Hijink is aan het woord. Net als Wilders en Baudet wijst hij op de vele vragen van groepsimmuniteit. De WHO waarschuwt voor het gebrek van bewijzen hiervoor. 

Hij wil ook meer bescherming voor zorgmedewerkers. "Hoe gaan we voorkomen dat zorgpersoneel massaal ziek wordt?" 

Hijink waarschuwt alvast dat een vaccin voor corona niet in de handen moet komen van een farmaceut die er vooral veel geld mee wil verdienen. Verder schijnen privéklinieken nog genoeg materiaal te hebben die ziekenhuizen kunnen gebruiken, hij wil dat het kabinet daarnaar kijkt.

Zonder verdere interrupties zit de spreektijd van de SP'er erop.
woensdag 18 maart om 14:56
V.l.n.r.: Kamervoorzitter Khadija Arib, Geert Wilders (PVV), Jesse Klaver (GroenLinks) en Thierry Baudet (FVD) tijdens het debat. (Foto: Pro Shots)