Voor alle Nederlanders geldt, of het nu om Christenen, Moslims, sportliefhebbers of Midas Dekkers gaat: de Elfstedentocht zegt meer over Nederland dan wie of wat dan ook. Alleen die suffe Canon voor de Nederlandse geschiedenis ziet dat niet. Door Jurryt van de Vooren / Sportgeschiedenis Weblog.

Komende zondag is op Nederland 2 De Avond van de Elfstedentocht. Alle nog levende winnaars van de Elfstedentocht zijn hierbij aanwezig – van 1940 tot en met 1997. Met behulp van onbekend filmmateriaal, onder meer uit 1917 (!) en kleurenbeelden van 1954 en 1963, duiken presentator Jeroen Pauw en schaatshistoricus (tevens mijn collega) Marnix Koolhaas in de geschiedenis van deze tocht en daarmee van Nederland.

Koolhaas schrijft deze week in de VPRO-gids: ‘De Elfstedentocht is het summum van de Nederlandse schaatscultuur. Of zelfs nog meer dan dat?’

Tonny de Jong en de geschiedenis

Ik ben zo vrij om te zeggen dat het inderdaad meer is, alhoewel de makers van die suffe Canon voor de Geschiedenis dit volkomen is ontgaan. Waarschijnlijk konden ze geen subsidie krijgen om de Elfstedentocht op te nemen in dat onding. Daarom is de variant van Max Dohle veel leukerder. Al was het alleen maar omdat Tonny de Jong erin staat. Dat is pas geschiedenis! (Vanwege de klapschaats, dus, mannen.)

Een Marokkaanse winnaar

Wat de Elfstedentocht allemaal heeft betekend en losgemaakt in zijn bijna honderdjarige bestaan, bekijken jullie zelf maar komende zondag in de Avond van de Elfstedentocht. Maar zelfs iemand als IOC-voorzitter Jacques Rogge weet hoe belangrijk dit fenomeen hier is.

Het mooiste voorbeeld van dat Nederlandse karakter is het boek Elfstedentocht van Mohammed Nasr. Hierin wacht een Marokkaan op de reparateur van zijn verwarmingsketel en droomt ondertussen van een migrant die de Elfstedentocht wint en geëerd wordt door koningin en vaderland. Met als hoogtepunt: ‘Of je nu een zwartrijder of een officiële rijder bent, het is geen Tour de France, het gaat hier om een stuk cultuur.’

Dat snapte het KNMI ook, dat vorige maand het bericht verspreidde dat door dat gedoe met het klimaat de kans op een volgende tocht aanzienlijk kleiner is geworden. De kranten waren te klein om dit schokkende nieuws op te nemen.

Elfstedentocht of trouwpartij

En om dit rijtje hilarisch af te sluiten nog even de discussie, die in december 2001 woedde rond het aangekondigde huwelijk van Willem-Alexander en Máxima. Misschien, zo bedacht iemand zich, is het op die dag gruwelijk koud en kan er een Elfstedentocht worden gereden. Maar alle ordehandhavers zitten dan in Amsterdam en niet in Friesland, dus hoe moet dat dan? Het werd een serieus kamerdebat!

De Leeuwarder Courant van 11 december 2001: ‘De partijen (CDA en VVD, redactie) hebben minister De Vries van Binnenlandse Zaken en staatssecretaris Vliegenthart van Sport dinsdag gevraagd welke problemen worden verwacht als het leger wordt ingezet. De Kamerleden Terpstra, Rijpstra en Nicolaï (VVD) en Atsma (CDA) doen dat naar aanleiding van de brief van De Vries aan de provincies om de eerste twee maanden van het jaar terughoudend te zijn met het organiseren van grote evenementen. Als gevolg van het huwelijk van prins Willem-Alexander met Máxima (…) zou het niet mogelijk zijn voldoende politie op de been te brengen. Beide partijen vinden dat de Elfstedentocht, als er voldoende ijs ligt, hoe dan ook moet doorgaan.’

Op 2 februari was er in Leeuwarden zeven uur zon met een maximumtemperatuur van 13,4 °C, tegen 4,9 °C normaal. Het was dus een volkomen zinloze discussie in het parlement. Hoezo speelt de Elfstedentocht geen rol in de Nederlandse samenleving? De Elfstedentocht is als het geluid van een zoemende koelkast: pas op het moment dat het ophoudt, merk je het op.

Wachten op het moment

Vanaf nu wacht ik op het moment dat een Marokkaanse schaatser met dubbele nationaliteit de Elfstedentocht wint met een voorspong van minimaal anderhalf uur op de beste Nederlander. Dan snapt iedereen echt wat ik bedoel met de Elfstedentocht als Nederlandse cultuurdrager, al dan niet na wéér een zinloos kamerdebat.

Zondag, Nederland 2, 20.25 uur: De Avond van de Elfstedentocht. Om 22.50 uur start op dezelfde zender de documentaire It giet oan! over Henk Kroes. Op zaterdag wordt op het Historische Themakanaal /Geschiedenis de complete weergave van de Elfstedentocht van 1985 herhaald - dertien uur lang.