Beatrix en het vrije woord

De kerstboodschap van koningin Beatrix dit jaar was: heb eerbied voor de vrijheid van meningsuiting. Een prachtige boodschap, maar is ons staatshoofd wel oprecht? Door Christiaan Alberdingk Thijm

Dit jaar ging de kersttoespraak van koningin Beatrix niet over vrede of verdraagzaamheid, maar over de vrijheid van meningsuiting. Beatrix heeft in de pers veel lof gekregen voor de dappere keuze van dit onderwerp. Ons staatshoofd bepleitte in haar toespraak "ruimte voor een eigen geluid". Burgers krijgen volgens Beatrix terecht veel ruimte om zich te uiten. Tot zover goed nieuws.

Toch wringt er iets. Ons koningshuis heeft zich in het verleden namelijk niet echt laten kennen als een voorvechter van het vrije woord. Integendeel. Beatrix en de haren hebben in de loop der tijd steeds geprobeerd de vrijheid van meningsuiting te beperken.

Balkenende

De afgelopen jaren vond Beatrix in Balkenende een bondgenoot in haar strijd tegen de uitingsvrijheid. Vlak na het aantreden van het eerste kabinet Balkenende wekte de minister-president alom verbazing door in zijn wekelijkse persconferentie op te roepen tot het niet maximaal benutten van de vrijheid van meningsuiting als het gaat om leden van de koninklijke familie.

Balkenende zei dat programmamakers zichzelf moeten afvragen of ze voldoende "respect" betonen jegens het koninklijke huis. Aanleiding voor de opmerkelijke oproep was onder meer het televisieprogramma Egoland van BNN: een wat flauwe satire op de leden van de koninklijke familie, vertolkt door kleipoppetjes.

Fotojournalistiek

De koninklijke familie probeert bovendien steeds de mogelijkheid om foto's van hen te maken aan banden te leggen, overigens met wisselend succes. Toen kroonprins Willem Alexander en zijn vrouw Máxima op landgoed de Horsten in Wassenaar gingen wonen, bleek dat de gemeenteraad een verordening had aangenomen op grond waarvan het verboden was in de buurt van het landgoed te fotograferen en te filmen. De rechter oordeelde terecht dat deze maatregel in strijd is met de vrijheid van meningsuiting.

Meer succes had de actie tegen het weekblad Privé. De rechtbank Amsterdam bepaalde dat het blad geen foto's van het paar en hun dochtertje Amalia mocht maken op een openbaar strand. Het jonge gezin mocht zich volgens de rechtbank "vrij en onbespied" wanen. Dat betekent dat telkens als leden van de koninklijke familie zich vrij en onbespied mogen wanen, fotograferen verboden zal zijn. De fotopers zal het moeten doen met de zorgvuldig geregisseerde fotosessies die het prinselijk paar ieder jaar organiseert.

Dubbele bodem

Is Beatrix wel oprecht in haar pleidooi voor het vrije woord? Bij nadere bestudering van de kersttoespraak van Beatrix bevat deze een flinke dubbele bodem. Net als haar spreekstalmeester Balkenende roept zij op tot zelfcensuur onder het motto van respect voor anderen: "Om te kunnen omgaan met de vrijheid van het woord is respect onontbeerlijk."

Volgens Beatrix moeten wij anderen niet aandoen wat wij onszelf niet toewensen. Als dat de leidraad wordt, is het gedaan met de vrije meningsuiting. Beatrix vergeet dat de omstandigheden van de ander wezenlijk kunnen verschillen met die van degene die de mening uit. Ikzelf zou het niet prettig vinden om als kleipoppetje geportretteerd te worden in een lullige BNN-serie. Stalkende fotografen - aan mijn lijf geen polonaise. Toch moeten de leden van de koninklijke familie dat dulden. Zij zijn nu eenmaal deels publiek bezit.

Tip de redactie