Als we de peilingen mogen geloven, zal Wouter Bos op 22 november bijna de helft van zijn electoraat van zes maanden geleden zijn kwijtgeraakt. Die prestatie is niet op het conto van zijn politieke tegenstanders te schrijven. Bos heeft het aan zichzelf te wijten. Door Christiaan Alberdingk Thijm

Het verkiezingsprogramma van de PvdA draagt de naam “Samen sterker – werken aan een beter Nederland”. Die boodschap heeft de PvdA onvoldoende uitgedragen tijdens de verkiezingscampagne. In de campagne is met name het idee dat we “samen sterker” zijn onderbelicht gebleven. Wouter Bos straalt namelijk in niets uit dat hij wil samenwerken. Niet met andere partijen, maar — belangrijker — ook niet met zijn eigen partijgenoten.

De kandidatenlijst van de PvdA draait volledig om de lijsttrekker. Wij hebben maar één leider, lijkt de lijst te zeggen, de rest is volstrekt onbelangrijk. Dat blijkt ook wel uit de bizarre indeling op geslacht. De PvdA heeft ervoor gekozen steeds afwisselend een jongen en een meisje op te nemen. Blijkbaar is het geslacht van de kandidaat belangrijker dan diens capaciteiten. Het gevolg is een hoop onbekende namen, zelfs bij de eerste tien. Het zal mij niet verbazen als de gemiddelde Nederlander niet in staat is de nummers 2,3 en 4 van de lijst te noemen.

Team

Juist als je de ambitie hebt de grootste partij van Nederland te worden, is het belangrijk te laten zien dat je meer in huis hebt dan een politiek leider. De kandidaat die na Bos het meeste zichtbaar is geweest in de campagne is Mei Li Vos, nummer 38. Die komt op basis van de huidige peilingen niet eens in de Kamer. Bos heeft verzuimd een team mensen om zich heen te verzamelen waarmee hij Balkenende kan verslaan.

Waar Balkenende steeds Verhagen naar voren kan schuiven om Bos af te kraken, heeft Bos niemand. Dat werd pijnlijk duidelijk toen Bos zich in De Telegraaf erover beklaagde al vier jaar door het CDA en de VVD te worden gepest. Als je die boodschap wil verkondigen, moet je het vooral niet zelf doen. Dat komt nogal zwak en zielig over. Juist dan heb je een sterke tweede of derde man nodig, die de vuistslagen uit kan delen. Jeltje van Nieuwenhoven, Klaas de Vries — zulke types.

Zelfs bij de kleinste partijen, wordt gezamenlijk campagne gevoerd. De enige die het zich kan permitteren om als eenzaam leider de kiezer te benaderen, is Jan Marijnissen. Dat komt omdat hij de uitstraling en statuur heeft van een ervaren politiek leider, een vaderfiguur, zo u wilt. Bos heeft die uitstraling niet. Hij is eerder een vroegrijpe puber. Het ontbreekt Bos aan een vader en een moeder die hem door de campagne heen kunnen loodsen. Hij staat er alleen voor. Het weeskindje Wouter.