Historische canon is vorige-eeuws

Afgelopen weekend was in Amsterdam de Nacht van de Geschiedenis. Ook daar werd veel gesproken over de Historische Canon. Uit verveling bedacht ik daarop Geschiedenis 2.0, waarbij iedereen in staat is historische ontdekkingen te doen. Voor de subsidiesnuivers onder de historici: er gaat hier de komende jaren razend veel geld in om – ook in Groot-Brittannië! Door Jurryt van de Vooren/Sportgeschiedenis Weblog

Geschiedenis is nog nooit zo hip geweest. Er gebeurt van alles op dit gebied, maar toch zijn veel Nederlandse historici in hun manier van werken opvallend vorige-eeuws. Al dan niet in commissieverband wordt een lijstje opgesteld met vijftig vensters van wat wel en niet belangrijk is in ons nationale verleden – alsof dat voor iedereen hetzelfde is. Helaas doet slecht voorbeeld slecht volgen en nu wil alles en iedereen een canon. De katholieken, de supporters van het Nederlands Elftal, de wiskunde-nerds, Breda en misschien ook de mensen zonder geschiedenis.

Zakenlui voelen zich thuis in een driedelig pak, historici in een vijftigdelig. Niet dat mensen opeens geen canon mogen ontwikkelen, omdat het mij toevallig niet boeit. Ik vind mezelf nog net niet belangrijk genoeg om mijn standpunt te omschrijven als beter - wel anders. Het is voor mij het verschil tussen Geschiedenis 1.0 en Geschiedenis 2.0. Niet dat deze varianten aan elkaar zijn tegengesteld, hoor. Ze vullen elkaar juist heel mooi aan.

Geschiedenis 1.0

De vorige-eeuwse benadering van geschiedschrijving is vooral passief. Er wordt een verhaal aangeboden, een lijst met feiten, een context. In vijftig hoofdstukken bijvoorbeeld, zoals nu populair is. Dat is de geschiedenis en zo dienen we het allen te onthouden. Discussie is mogelijk, maar wel binnen het raamwerk waaruit wij de geschiedenis consumeren.

1600 Slag Bij Nieuwpoort
1848 Nederland krijgt nieuwe grondwet
1908 Feyenoord opgericht in Rotterdam-Zuid

Maar waarom moeten we onthouden wat anderen zeggen? In Geschiedenis 1.0 bestaat niet de mogelijkheid om te grasduinen in datgene wat iemand die dag toevallig net leuk vindt. Vandaag bijvoorbeeld wil ik eens weten hoe de eerste beelden van de Watersnoodramp van 1953 eruit zagen. Met als openingscommentaar: "De ramp die helaas vele tientallen mensenlevens kostte..."

Het zijn dus echt de eerste beelden en maar één klik van uw scherm verwijderd. Het gevoel met geschiedenis bezig te zijn, is bij mij zo veel sterker dan als een commissie mij zegt wat ik moet weten. Nee, geef me dan maar de bouw van de Vrije Universiteit in 1960, de opnames van een antisemitische film over Rembrandt tijdens de oorlogsjaren of motorbootraces in 1937 (!) op de Amsterdamse Bosbaan. Ik richt de geschiedenis in zoals ik het wil. In internetjargon heet dat Web 2.0 en ik noem het Geschiedenis 2.0.

Geschiedenis 2.0

Geschiedenis is vooral iets van jezelf. Het is prachtig om met onbekende foto's en vergeten Polygoon-journaals zelf te ontdekken en te voelen wat er bij historische processen gebeurt. En het is ook nog eens verschrikkelijk leuk om te kijken naar bewegende beelden uit de jaren twintig of foto’s van rond 1900. Niet alles hoeft serieus te zijn.

U kunt nu meteen gaan zoeken naar foto's in de bestanden van het Nationaal Archief. Voer uw favoriete onderwerp in: Suriname, voetbal, dijken, mode of iets heel anders. En beweging voegen we toe via Beeld en Geluid. Hier geldt hetzelfde: trefwoord invoeren en klik doen.

Twee tips om snel alle filmpjes bij de hand te hebben. Op de pagina met resultaten staat rechtsboven het blokje Video/Audio. Stel die in op alleen met. Daarna ziet u links een blokje onder Datum met de tekst aflopend. Verander dat in oplopend en u zit meteen bij de oudste opnames die er zijn. Veel plezier!

Als zo’n canoncommissie ons dat nou eens zou vertellen: hoe dichtbij de geschiedenis is en hoe we die kunnen terugvinden. Hoe meer mensen die beelden en films uitpluizen, hoe beter. Als ze dat tegen anderen vertellen, gaan die ook kijken en zien of denken misschien iets anders. Kennis is iets wat we met zijn allen opbouwen - niet alleen de professionals en deskundigen.

Geen ruzie!

In Nederland wordt in een debat al een compromis aangedragen voordat de tegenstellingen zichtbaar zijn en dat doe dan ik ook maar. De twee vormen van omgang met geschiedenis vullen elkaar aan. Docenten Geschiedenis roep ik op om die canon er toch maar bij te pakken om ergens te beginnen. Laat de leerlingen/studenten daarna inloggen op beeldbanken en Beeld en Geluid om hun eigen geschiedenis op te zoeken.

Aletta Jacobs

Is er iemand die een ander icoon kan vinden voor vrouwenemancipatie dan Aletta Jacobs? (Fanny Blankers-Koen!) Hoe werden dijken gebouwd in de jaren twintig? Hoe zagen mensen eruit in 1948 en keken ze televisie? (Ja!) En hopelijk zijn die opdrachten al snel niet meer nodig en gaan mensen zelf zoeken naar wat ze interesseert.

In Nederland wordt de komende jaren 285.000 uur aan film gerestaureerd en toegankelijk gemaakt, wat ruim dertig jaar aan bewegende geschiedenis betekent. De BBC maakt zelfs een dikke honderd jaar toegankelijk. Dát is Geschiedenis 2.0. Daar kan geen canon tegenop.

Tip de redactie