Een half jaar na de dood van atlete Foekje Dillema is een DNA-test gedaan met haar kleren. Hoe ver mag een journalist gaan om te weten of Dillema wel of geen vrouw was? Door Jurryt van de Vooren / Sportgeschiedenis.nl.

De volgende uitzending van Andere Tijden Sport gaat over de affaire rond Foekje Dillema en Fanny Blankers-Koen. Het is al meer dan een halve eeuw geleden, maar toch is er opnieuw een stevige discussie losgebarsten. Een half jaar na de dood van Dillema hebben programmamakers Thomas Blom en Jan-Pieter Tuinstra namelijk een DNA-test op de kleren van Dillema laten uitvoeren. Hiermee moet een geneticus bepalen of er aanwijzingen in het DNA zijn te vinden, die in 1950 leidden tot de schorsing van Dillema. En dat terwijl Dillema er bij leven nooit meer over wilde praten.

Krachtig en beheerst

We gaan terug naar 1948, naar de oorsprong van dit verhaal. Fanny Blankers-Koen won toen op de Olympische Spelen in Londen vier gouden medailles. In datzelfde jaar debuteerde Foekje Dillema op de Friese sportvelden. Op 15 mei 1950 schreef de Leeuwarder Courant over Dillema: ‘Foekjes lopen imponeerde. Het was krachtig, beheerst en stoer, én snel!'

Een kleine maand erna liep de Friezin de 100 meter in 11,9 sec. ‘Fanny Blankers-Koen heeft zo gaandeweg in Foekje Dillema een serieus bedreigster gekregen.' Aldus de Leeuwarder Courant, die met de laatste opmerking de kern van het latere probleem benoemde: een atlete uit het verre Friesland bedreigde de status van de Amsterdamse superatlete Fanny Blankers-Koen.

De olympisch kampioene ontliep Dillema vakkundig om een rechtstreeks duel te voorkomen. Toch trok de Friezin de aandacht, omdat ze in 1950 tijdens een race in het Olympisch Stadion het record op de 200 meter overnam van Blankers-Koen. Heel Nederland wachtte op een directe confrontatie tussen deze twee loopsters, maar die zou er nooit komen. In juli 1950 ontplofte namelijk de bom, waarvan Dillema het enige slachtoffer werd.

Geschorst

Vlak voor een atletiekinterland tussen Nederland en Frankrijk werd het volgende nieuws bekend gemaakt: ‘De medische commissie van de KNAU (de Atletiekunie, Jurryt) heeft aan Foekje Dillema geadviseerd niet deel te nemen aan de atletieklandenwedstrijd welke Zondag zal worden gehouden.' Uit onderzoek zou zijn gebleken dat Dillema eigenlijk een man was! Hiervan werd de atlete in Utrecht op de hoogte gesteld, waarna ze gebroken terugkeerde naar Friesland. Nooit wilde ze hier nog over praten.

In december 2007 is ze overleden en nam daarmee dit verhaal mee het graf in. In de uitzending van Andere Tijden Sport van komende zondag wordt echter het resultaat van een DNA-test bekend gemaakt, die is genomen met de kleren van Dillema. Hiervoor kregen de programmamakers toestemming van enkele familieleden van de voormalige atlete. Wat Dillema dus zelf een halve eeuw heeft tegengehouden, wordt na haar dood alsnog gedaan.

Hiermee wordt waarschijnlijk een einde gemaakt aan verdere speculaties over het geslacht van Dillema, alhoewel de test niet in staat is om definitief antwoord te geven hierop. Het is in ieder geval sportgeschiedenis op zijn scherpst: mag er na de dood van een sporter onderzoek worden verricht, dat door de persoon in kwestie altijd was tegengehouden? Is er een journalistiek of wetenschappelijk belang dat groter is dan het belang van Dillema zelf?

Verwoest leven

Max Dohle, die de biografie schrijft van Dillema, is het er absoluut niet mee eens. Op zijn website schrijft hij:

‘Het laatste wat je Foekje aan kon doen - vind ik - was haar opnieuw te onderwerpen aan een geslachtstest. Dat kan ze nooit gewild hebben. De eerste test heeft haar leven verwoest. Zestig jaar lang hield ze haar grote geheim verborgen voor iedereen, ook voor haar neef Foeke, die toestemming gaf het testresultaat openbaar te maken. Ik kan me voorstellen dat je als familie graag wilt weten wat er met hun zus en tante aan de hand was en of dat mogelijke gevolgen heeft voor de familie, maar dat je dat vervolgens openbaar maakt, nee. Ook Foekjes broers en zussen zijn niet op de hoogte van deze gang van zaken.'

Aldus Dohle, wiens boek volgende maand uitkomt en ook zal dienen als verhaallijn van een speelfilm, die over Dillema gemaakt wordt.

In een reactie op Sportgeschiedenis.nl stond het nog scherper: ‘Kijk, dat is de reden waarom ik gecremeerd wil worden als ik dood ben. Als vrouw met het Androgeen Ongevoeligheid Syndroom (en dus XY-chromosomen) heb ik er beslist geen behoefte aan dat een televisieprogramma na mijn dood nog eens gaat kijken hoe ik genetisch in elkaar zat. Dit is toch behoorlijk prive... Verdomd, ik zou bij mijn familie gaan spoken als ze het in hun kop haalden voor dergelijk onderzoek mijn DNA uit mijn kleren te pulken.'

Komende zondag meer

De uitzending moet nog komen, dus die wachten we eerst maar eens af. Hopelijk wordt niet alleen ingegaan op de vraag hoe het nou zat met de vrouwelijkheid van Dillema. Ook belangrijk is om er eindelijk eens achter te komen hoe de Atletiekunie tot het dubieuze besluit is gekomen om Dillema te schorsen. Het is en blijft het grootste schandaal in de Nederlandse sportgeschiedenis en persoonlijk ben ik vooral geïnteresseerd in de sportieve machtspolitiek.

Hebben Jan Blankers en Fanny Blankers-Koen er persoonlijk voor gezorgd dat Dillema op oneigenlijke methode is uitgeschakeld? Dat is wat ik nu wel eens wil weten. We zullen het zondag hopelijk zien.

Andere Tijden Sport, Nederland 1, zondagavond om 22.10 uur.

Reageren hier