Vorige week oordeelde de Haagse rechtbank dat privékopieën van films en muziek uit illegale bron verboden waren. De uitspraak deed veel stof opwaaien, veel meer stof dan nodig was voor een verder ongemotiveerde en mogelijk onjuiste uitspraak in een heel specifieke zaak. Door Remy Chavannes

In een zaak tussen een groep importeurs van blanco cd's en dvd's enerzijds en Stichting de Thuiskopie anderzijds, over de berekening van de heffing op blanco cd's en dvd's, oordeelde de Rechtbank Den Haag kort en krachtig als volgt: "De rechtbank stelt voorop dat het maken van een privékopie van illegaal materiaal een illegale handeling is. Deze handeling valt niet onder de werkingssfeer van artikel 16c Auteurswet.

In de parlementaire geschiedenis zijn weliswaar aanknopingspunten te vinden voor een andere uitleg, maar de door de minister voorgestane en door de regering onderschreven uitleg, waarbij ervan wordt uitgegaan dat een privékopie van een illegale bron legaal is, is in strijd met de driestappentoets van artikel 5 lid 5 van de Auteursrechtrichtlijn.'

Individuele zaak

De reactie van allerlei media, alsof downloaden per heden verboden is, getuigt van een verkeerd begrip van de uitspraak. Die heeft alleen een oordeel uitgesproken in een individuele zaak, waarin de rechten van consumenten niet aan de orde waren. Het is begrijpelijk dat de uitspraak stof doet opwaaien, maar een definitieve, algemene uitspraak is het zeker niet.

De afgelopen jaren is er steeds vanuit gegaan dat een consument een kopie kon maken van muziek en films (niet van computersoftware, daarvoor gelden andere regels), ongeacht of de kopie werd gemaakt van een illegale bron zoals Limewire, Bittorrent of een Usenet nieuwsgroep, of uit een legale bron zoals een zelf gekochte cd, iTunes of Amazon. De Haagse rechtbank denkt daar dus anders over.

Vanzelfsprekendheid

Het is op zich goed dat een rechtbank zich onafhankelijk en kritisch opstelt ten opzichte van wat de minister van justitie in de Tweede Kamer uitspreekt. De goede man heeft ook de wijsheid niet in pracht en het Europese rechtsorde staat nu eenmaal boven de Nederlandse.

Tegelijkertijd zijn regering en parlement in Nederland samen wel de wetgevende macht en is het de primaire taak van de rechtsprekende macht om de wet toe te passen. Een Nederlandse rechter mag de Nederlandse wet buiten toepassing laten als die in strijd is met Europese regels, maar een vanzelfsprekendheid is dat niet.

Privégebruik

Een uitgebreide inhoudelijke motivering was dus op zijn plaats geweest, maar die ontbreekt in het vonnis van de rechtbank. Dat is te meer opmerkelijk, omdat voor het standpunt van de regering veel te zeggen is.

Een kopie voor eigen privégebruik wordt namelijk toegestaan omdat handhaving van het auteursrecht in de privékring onwenselijk en onuitvoerbaar is. Bovendien krijgen de rechthebbenden een vergoeding voor privékopieën in de vorm van de thuiskopieheffing op blanco dragers. Dat is de reden waarom blanco cd's en dvd's in Nederland zo veel duurder zijn dan in onze buurlanden. De helft van de winkelprijs van een dvd gaat naar de rechthebbenden.

Legale bron

De rechtbank doet het voorkomen alsof alleen thuiskopieën vanuit een legale bron een wettelijk toelaatbare thuiskopie kunnen zijn. Dat is onjuist, want in zo'n geval krijgen de rechthebbenden dubbel betaald.

De enige 'legale' bronnen voor muziek en films zijn namelijk betaalde bronnen. Als u een nummer binnenhaalt via iTunes, dan krijgen artiest en platenmaatschappij al via Apple een betaling. De thuiskopievergoeding op de cd of dvd waarop u het nummer brandt is dan een overbodige extra vergoeding.

Heffing

De thuiskopievergoeding is bedoeld om rechthebbenden te compenseren voor misgelopen inkomsten als gevolg van thuiskopieën. Als alleen thuiskopieën vanuit 'legale' bron - dat wil zeggen, betaalde thuiskopieën - toelaatbaar zijn, zou het helemaal niet nodig zijn om op blanco cd's en dvd's een extra thuiskopieheffing te betalen.

De uitspraak van de rechtbank is dus innerlijk tegenstrijdig. Het is bovendien een uitspraak in een specifieke zaak, die niet rechtstreeks effect heeft op de positie van individuele consumenten. De belangen zijn bovendien dermate groot, dat een hoger beroep sowieso voor de hand ligt.

Marketingstrategie

Het is niet uitgesloten dat hogere rechters de uitspraak van de Haagse rechtbank uiteindelijk bevestigen. Maar ook dan is er voor de consument goed nieuws: als kopieën uit illegale bron niet meer een legale thuiskopie kunnen zijn, kunnen dergelijke kopieën ook niet meer meetellen voor de bepaling van de hoogte van de thuiskopieheffing op blanco cd's en dvd's. De prijs daarvan kan dan met de helft zakken.

Sowieso heeft de uitspraak van de rechtbank waarschijnlijk geen directe gevolgen voor consumenten. De platen- en filmmaatschappijen zullen niet snel individuele downloaders gaan vervolgen. In Amerika is al lang gebleken dat het dagvaarden van de eigen klant een tamelijk belabberde marketingstrategie is. "Waarschijnlijk heeft de uitspraak van de rechtbank geen directe gevolgen voor consumenten."