Er is heftig protest tegen de arrestatie van cartoonist Gregorius Nekschot: de vrijheid van meningsuiting is in het geding. Tijdens de Nederlandse Opstand (1568-1648) maakte de Spaanse vijand zich niet druk om een paar spotprentjes. Honderd jaar later viel Engeland ons juist aan vanwege wat tekeningen. Door Anno.

De Spaanse hertog van Alva die omringd door duivels een Nederlander vertrapt. Zulke prenten waren populair tijdens de Opstand. En in het 'Rampjaar' 1672 circuleerden er talloze spotprenten over de Engelse koning Charles II in de Republiek. Die had het daar toen zó mee gehad, dat hij de 'ridiculous pictures' opnam in zijn oorlogsverklaring aan de Republiek. Samen met Frankrijk en de bisschoppen van Münster en Keulen viel hij aan.

Ezel

Gelukkig wist stadhouder Willem III de vijanden het land uit te krijgen. Hij gaf tekenaar Romeyn de Hooghe opdracht om de hoofdrolspelers in het conflict te portretteren. Het werden ronde portretjes, die omgedraaid hun 'ware gezicht' laten zien. Zo heeft de bisschop van Münster een varkenskop en is de bisschop van Keulen ineens een geld brakende ezel. De prenten werden twee jaar later, toen er vrede gesloten moest worden, uit de handel genomen.

Albert Hahn

Toen aan het eind van de negentiende eeuw opkomende politieke massapartijen eigen kranten gingen uitgeven, kreeg de spotprent een groter podium dan ooit. Vooral de socialistische 'Notenkraker' grossierde in spotprenten, vaak van boegbeeld Albert Hahn. Die wist zijn cartoons zo duidelijk te tekenen, dat iedereen ze in één oogopslag begreep: dikke mannen in driedelig pak en met hoge hoed waren altijd een foute kapitalist. Tegenwoordig streven cartoonisten nog steeds naar deze 'snelle herkenbaarheid'.

De column Anno NU geeft wekelijks een stukje geschiedenis bij het nieuws. Reageren? Ga naar www.anno.nl.

Het Persmuseum in Amsterdam toont momenteel werk van Bernard Willem Holtrop ("Willem"), die in 1966 werd vervolgd wegens een spotprent over koningin Juliana als prostituee.