Fitna en de vrijheid van meningsuiting. Daar ging het de afgelopen maanden over. Na maanden spanning kunnen wij de balans opmaken. Gaat Fitna te ver of niet? Het antwoord is: ja. Door Christiaan Alberdingk Thijm

Na maanden was dan eindelijk het grote moment aangebroken. Fitna the movie. En: blijft het regiedebuut van Wilders binnen de grenzen van de vrije meningsuiting? In de aanloop tot de première wees het kabinet Wilders er terecht op dat zijn recht op vrije meningsuiting niet onbegrensd is.

Godslastering

Gevreesd werd dat het filmdebuut van de PVV-leider in strijd zou zijn met het strafrecht. Delicten als godslastering, discriminatie en haat zaaien werden dikwijls genoemd. Wilders verklaarde van te voren ferm dat zijn film kilometers binnen de wet zou blijven. Het ziet er inderdaad naar uit dat de film niet in strijd is met het strafrecht.

Auteursrecht

Dat betekent niet dat de film daarmee binnen de kaders van de vrije meningsuiting valt. Wilders blijkt op grote schaal de rechten van anderen te hebben geschonden. Zijn film bestaat uit een compilatie van beelden die hij van het internet heeft geplukt. Dat beeldmateriaal is weliswaar vrijelijk beschikbaar; dat betekent niet dat het zonder meer gebruikt mag worden. Het beeldmateriaal is onder meer door het auteursrecht beschermd.

Salah Edin

Ondertussen hebben zich al de eerste rechthebbenden aangediend die bezwaar maken tegen het gebruik van hun beschermde materiaal. De Nederlandse Vereniging van Journalisten heeft namens de Deense cartoonist Kurt Westergaard gedreigd met een kort geding als de controversiële tekening Mohammed-met-tulband-bom niet uit de film wordt verwijderd. Televisiemaker Rob Muntz is het niet eens met het gebruik van zijn interview met Theo van Gogh. Rapper Salah Edin maakt bezwaar tegen het gebruik van zijn portret, dat Wilders per ongeluk voor dat van Mohammed B. hield.

Knip- en plakwerk

Doordat de film grotendeels uit knip- en plakwerk bestaat, is de kans groot dat de groep gedupeerde rechthebbenden flink zal toenemen. Het is bijvoorbeeld de vraag of Wilders toestemming heeft van de uitvoerend kunstenaars van de muziek van Grieg en Tchaikovsky die hij gebruikt om de beelden te begeleiden. In de credits worden ze niet genoemd.

Scientology

Het auteursrecht, dat hier in de meeste gevallen in het geding is, is een sterk recht. Bij een conflict tussen het auteursrecht en de vrijheid van meningsuiting wint het auteursrecht bijna altijd.

Slechts één keer vond de Nederlandse rechter dat de vrijheid van meningsuiting voor ging boven het auteursrecht. De Scientology-kerk kon zich niet met succes op haar auteursrecht beroepen om de verspreiding van delen van haar cursusmateriaal tegen te gaan.

Daarbij achtte het Gerechtshof te Den Haag onder meer van belang dat de Amerikaanse sekte de verwerping van democratische waarden predikt.

Luie student

Wilders zal ongetwijfeld hetzelfde argument aanvoeren ter verdediging van zijn handelwijze. Het zal hem niet baten. In de Scientology-zaak bleef het gebruik beperkt tot enkele citaten uit het cursusmateriaal en die citaten waren voorzien van commentaar. Het Hof vond dat gebruik binnen proporties blijven.

Fitna daarentegen bestaat bijna volledig uit materiaal van anderen en Wilders heeft daar nauwelijks iets aan toegevoegd. Als een luie student heeft hij op internet links en rechts de inhoud van zijn film bijeen geharkt. De vrijheid van meningsuiting kan dat gedrag nooit rechtvaardigen.