Geert Wilders publiceerde vorige week zijn langverwachte Fitna. De Raad van Europa vond de film ondemocratisch en noemde het 'politieke propaganda'. Door Anno.

Sinds het begin van de twintigste eeuw is film veel gebruikt als propagandamiddel. "De massa van het volk moet door middel van film tot inzicht gebracht worden", vonden ze bijvoorbeeld ook bij de nationalistische NSB.

Film is daarvoor bij uitstek geschikt, omdat beelden heel direct communiceren. Daarnaast worden ook mensen bereikt die niet kunnen lezen en kan een gewenste werkelijkheid worden getoond.

Hitler

Veel beroemde propagandafilms komen uit dictaturen. De bekendste is wellicht Triumph des Willens van Leni Riefenstahl. In deze film liet Hitler de kracht, orde en discipline van zijn nationaalsocialisten vastleggen.

Maar wie denkt dat propaganda niet in democratieën voorkomt vergist zich. Eén van de eerste propagandafilms was het Amerikaanse The Birth of a Nation (1915). Hierin vochten de 'helden' van de Klu Klux Klan tegen 'kwaadaardige' zwarte Amerikanen. Naar aanleiding van de film braken rellen uit waarbij een zwarte man werd vermoord.

Nieuw Guinea

Ook Nederland maakte propagandafilms. Zo werd het medium in 1956 ingezet om de Nederlandse aanwezigheid in Nieuw Guinea te promoten. De film toonde hoe 'nodig' Nederland was. Als contrast werd ook het 'onbeschaafde' verleden getoond: de Papoea's werden in rieten rokjes gehesen en kregen de opdracht een koppensneltocht na te spelen.

Hierdoor geïnspireerd herstelde de stam het oude gebruik in ere, waarna tientallen andere Papoea's een kopje kleiner werden gemaakt. De Nederlandse overheid verbloemde zijn rol in de slachting succesvol, maar de film redde de kolonie niet: in 1963 werd Nieuw Guinea onderdeel van Indonesië.

De column Anno NU geeft wekelijks een stukje geschiedenis bij het nieuws. Reageren? Ga naar www.anno.nl.