Volgens Prinses Máxima bestaat dé Nederlandse identiteit niet, maar is deze te veelzijdig om in een cliché te vatten. Ze heeft daarmee een discussie aangewakkerd die al eeuwen woedt. Wat typeert Nederland nou eigenlijk? De grote verscheidenheid viel vele buitenlanders voor haar ook al op. Door Anno.

Handig met geld, ijverig en netjes. Zo werden de Nederlanders neergezet door de eerste buitenlander die zich waagde aan een beschrijving van onze identiteit. De Italiaan Lodovico Guicciardini publiceerde in 1565 een bestseller over Nederland. Hij was onder de indruk van het waterige land en zijn bewoners.

'Ze zijn zeer sober, bedrijvig en altijd wat doende,' schreef hij over de Nederlandse vrouwen in het bijzonder. Het viel hem ook op dat ze een talent hadden voor de handel.

Sinds Guicciardini hebben een heleboel buitenlanders geprobeerd de Nederlander te typeren. Ze schreven meningen van elkaar over en voegden op grond van eigen waarneming eigenschappen toe aan het bestaande beeld.

Ze verbaasden zich erover dat de hoogste bestuurders van het land in de zeventiende eeuw in de buurt van Den Haag een broodje aten in het gras. Ze zagen hoe de inwoners van Broek in Waterland in de achttiende eeuw de steentjes van hun stoep oppoetsten.

Tolerant

Zo groeide een gunstig beeld van de spaarzame, ordelijke, vrijheidslievende, huiselijke, fatsoenlijke en tolerante Nederlander. Maar er werden ook minder leuke eigenschappen genoteerd: gierig, onbeleefd, saai en traag. Guicciardini merkte op dat de Nederlanders sober waren, maar ook ongelooflijk veel konden drinken.

Deels door de ogen van buitenlanders ontstond zo een beeld van de Nederlandse identiteit, waar we inmiddels zelf ook in zijn gaan geloven. Maar zijn we ook echt zo? Of is dat beeld slechts een constructie, die niet overeenkomt met de werkelijkheid?

Zo bleek uit de recente geschiedenis dat het met die beroemde Nederlandse tolerantie wel tegenvalt: de moord op Pim Fortuyn bewees dat je om je mening zomaar kon worden vermoord. En waren zijn eigen opvattingen niet ook on-Nederlands?

De column Anno NU geeft wekelijks een stukje geschiedenis bij het nieuws. Reageren? Ga naar www.anno.nl.