De wetenschappers van de deeltjesversneller CERN in Geneve doen wat wetenschappers moeten doen: anderen vragen om ze zo hard mogelijk te bekritiseren. Daar kunnen ze in Nijmegen nog wat van leren. Door Arjan Dasselaar

Iedereen die ook maar een fractie van moderne natuurkunde snapt, was donderdagavond sceptisch.

Wetenschappers werkzaam bij CERN, de deeltjesversneller in het Zwitserse Genève, kondigden aan dat ze waarnemingen hadden gedaan die ze niet snapten.

Namelijk: dat heel kleine deeltjes, zogeheten neutrino’s, de afstand tussen Zwitserland en Italië leken te hebben afgelegd met een snelheid groter dan die van het licht. En dat kan niet. Of het ‘hoort’ in elk geval niet te kunnen.

Reizen met slecht nieuws

Zoals de Britse komiek Douglas Adams schreef: niets reist sneller dan het licht, behalve dan eventueel slecht nieuws. Volgens Albert Einstein, 90 jaar na diens Nobelprijs nog altijd de stereotiepe natuurkundige, kan niets dat massa heeft de lichtsnelheid bereiken.

De wetenschappers hadden de fanfare kunnen laten opdraven. Maar dat deden ze niet. Ze plaatsten hun bevindingen op Arxiv.org, een bekende wetenschapssite. Met de vraag of de rest van de wereld maar even op ze wou inhakken om duidelijk te maken waar ze zich wellicht vergist hadden.

‘Ik heb altijd gelijk!’

Wat een verademing, na een paar weken waarin prominenten uit de vaderlandse wetenschap zichzelf vooral op de kaart zetten als experts in de ‘ik heb altijd gelijk’-kunde. In plaats van wat het moet zijn: ‘eeuwige twijfel’-kunde.

Hier in Nederland hebben we mensen die zichzelf hoogleraar mogen noemen en doodleuk op nationale tv vertellen dat een onderzoek ‘gelukt’ is als het datgene lijkt aan te tonen wat de hoogleraar toch al vermoedde.

Censurerende universiteit

Die mensen werken vervolgens ook nog eens voor instanties als de Radboud Universiteit die zo slecht hebben begrepen dat wetenschappelijk denken staat of valt met het leveren én kunnen incasseren van kritiek dat ze hun eigen medewerkers hebben verboden nog langer over de affaire rond deze hoogleraar te schrijven.

Openheid bereik je blijkbaar via geslotenheid. En oorlog is natuurlijk vrede, vrijheid is slavernij, onwetendheid is kracht, en George Orwell was behalve briljant schrijver duidelijk ook helderziend, en richtte zijn derde oog tijdens het schrijven van ‘Nineteen Eighty-Four’ op Nijmegen.

Anti-wetenschap-vooroordelen

Gisteren las ik een tirade van een christelijke meneer die in het neutrino-nieuws de bevestiging las van al zijn anti-wetenschap-vooroordelen. Zie je wel, schreef de man. Wetenschappers snappen er zelf niets van! De hoeveelste keer is dit al niet dat ze er achter komen dat ze er eigenlijk toch naast zaten?

Deze meneer heeft duidelijk niet begrepen dat wetenschap juist gedijt bij, en bestaat bij de gratie van, voortschrijdend inzicht. Maar zo’n persoon leert niet bij als hij keer op keer wordt geconfronteerd met zich alwetend voelende wetenschappers.

Niet-representatieve fraudeur

Natuurlijk zijn de frauderende Tilburgse hoogleraar Diederik Stapel en de onderzoekers die in het kielzog van diens ondergang in opspraak zijn geraakt, niet representatief voor de wetenschap.

Maar de vele goede wetenschap die ook in Nederland wordt bedreven, heeft wel te lijden onder de kennisverkopers die met zekerheid venten alsof het Haarlemmerolie is: een medicijn tegen de onzekerheid die wetenschappers juist moeten koesteren.

Kritiekloos overkalken van persberichten

Ik krijg regelmatig persberichten van universiteiten die met grote stelligheid de eigen waarheid verkondigen. Die persberichten zijn vaak letterlijk op tientallen sites terug te vinden via Google News. Dat is natuurlijk ook de schuld van journalisten die zoiets kritiekloos overkalken.

Maar universiteiten die hun eigen marketing belangrijker vinden dan het nastreven van de groei van kennis, zijn niet vrij te pleiten wanneer ze schijnzekerheden verkopen als dogma’s, louter vanuit de hoop de voorpagina van een krant of website te halen.