Slechte marktmeester

Het kabinet Rutte verstoort de vrije markt. Want de VVD kiest consequent partij voor grote commerciële machtsblokken zoals zorgverzekeraars en telecombedrijven, en ondergraaft daarmee voortdurend de positie van de consument. Door Arjan Dasselaar.

Als liberaal ben ik voor de vrije markt en heb ik dus bij de afgelopen verkiezingen op de VVD gestemd. Wat een vreselijk domme fout. Want de VVD is, met het aantreden van notabene een premier uit de linkervleugel van die partij, prompt vergeten wat een vrije markt inhoudt.

Tenzij u liefhebber bent van Ayn Rand, verstaat u onder een vrije markt waarschijnlijk niet een plek waar het recht van de sterkste geldt. Ik althans kan hier aan de Westelijke Jordaanoever – pardon: Bos en Lommer - zonder vuurwapen winkels bezoeken. Elke vrije markt die niet in het Wilde Westen wil veranderen, kent bepaalde regels, bedoeld om de markt veilig te maken voor zowel producenten als consumenten.

Overheid als marktmeester

Dat houdt aan de consumentenkant ondermeer in dat de marktmeester onscrupuleuze marktkooplui hard aanpakt. Ondermeer door producteisen te stellen. Een consument die camembert koopt, mag verwachten geen goudse kaas aan te treffen.

En aan de producentenkant zorgt de marktmeester ervoor dat marktkooplui geen kongsies sluiten. Bijvoorbeeld prijsafspraken maken, of op andere nare manieren proberen om nieuwkomers op de markt de pas af te snijden. Dat is niet alleen in het belang van consumenten, maar ook van nieuwe ondernemers die willen toetreden tot de markt.

Grondig verpeste markt

Vaak gaat het dan vanzelf goed. Maar niet op de markt voor mobiele telefonie. Dat is ook geen wonder: die is, ondermeer door de overheid, grondig verpest. Zo hadden we in dit land ooit vijf mobiele aanbieders, maar de Nederlandse Mededingingsautoriteit had het waarschijnlijk te druk met ramen zemen toen dat aantal terugliep naar de huidige drie.

Over de veilingen voor mobiele frequenties hoef ik het dan nog niet te hebben. Hoewel voor deze frequenties niet meer zoveel wordt betaald als vroeger, is de overheid uitgegaan van het nogal domme principe dat de hoogste bieder deze moest krijgen. Frequenties zijn schaars gemeenschappelijk bezit, en hadden dus via een zogeheten schoonheidswedstrijd gegund moeten worden.

Netneutraliteit in de wet

Alle reden dus om in te grijpen als overheid en de schade van je eigen handelen beperkt proberen te houden. In het geval van netneutraliteit, waarover de Tweede Kamer dinsdag stemt, was de te varen koers voor ieder weldenkend mens dus duidelijk geweest: garanderen in de wet.

Ik kan u verzekeren dat in een werkelijk vrije markt netneutraliteit de standaard zou zijn. Zonder netneutraliteit zou u namelijk worden afgeperst. U betaalt in een markt zonder netneutraliteit niet voor wat u verbruikt, maar voor waarvoor u het verbruikt. In een echt vrije markt pikt geen klant zo’n behandeling en stapt over naar een concurrent. Helaas: op de telecommarkt is onvoldoende concurrentie.

Netneutraliteit en communisme

Dan moet de overheid dus ingrijpen om zo goed mogelijk te simuleren wat er op een echt vrije markt met voldoende concurrentie zou gebeuren. De VVD wilde daar echter niet aan. Sommige nogal overspannen klinkende VVD’ers vergeleken de komende opname van netneutraliteit in de wet zelfs met communisme.

Daar hebben ze gelijk in, zij het op een andere manier dan ze zichzelf waarschijnlijk gerealiseerd hadden. In het communisme heb je namelijk als consument ongeveer net zo weinig keus als op de Nederlandse telecommarkt: bijna geen.

Als het communisme de vijand is van de vrije markt, dan is de VVD aardig bezig om een ultralinkse partij te worden. Want de VVD gedraagt zich de laatste tijd niet als vriend van de vrije markt, waar consumenten de baas horen te zijn, maar als liefhebber van grote machtsblokken aan de aanbiederskant. Het resultaat zal zijn: minder keus voor de consument.

Invloed van KPN Telecom

Bij de netneutraliteitsdicussie stuurde de VVD Afke Schaart naar voren met een voorstel dat D66 treffend omschreef als ‘nepneutraliteit’.  Dat Schaart voor haar politieke carrière bij KPN Telecom werkte (sinds 2001!), is natuurlijk toeval.

Net zoals het toeval is dat Ben Verwaayen, baas van Alcatel-Lucent, de netneutraliteit-hatende adviseur is van Mark Rutte. En Alcatel-Lucent samenwerkt met KPN Telecom.

Maar ook elders verzwakt de regering-Rutte de macht van consumenten ten faveure van grote bedrijven. Zo zien we in de zorg dat het persoonsgebonden budget wordt aangepakt. Het gevolg: meer macht voor de zorgverzekeraars, waarvan de grote toch al zeer invloedrijk zijn. Niet echt vrijemarkt-lievend.

SP: partij voor de vrije markt

Ook heeft het kabinet-Rutte het niet zo op patiëntenverenigingen, waardoor consumenten invloed kunnen uitoefenen op de kwaliteit van de zorg. Formeel gaat het om een besparing van 17 miljoen, maar dat is uiteraard slechts een fractie van het gezondheidszorgbudget. Met deze kruimelbesparing wordt echter wel de macht van consumenten verminderd.

Het is meer dan een beetje ironisch dat uitgerekend de SP, een partij met een communistische oorsprong, het opneemt voor de patiëntenverenigingen en zo de marktwerking in de zorg beter blijkt te snappen dan de VVD. Godbetert een columnist van het Financieele Dagblad, toch niet echt een bastion van communisten, was het met de SP eens.

Er blijft genoeg over in het SP-programma waar ik van walg, maar als het kabinet-Rutte op deze onliberale manier doorgaat, zou het zomaar kunnen gebeuren dat ik bij de volgende verkiezingen tomatensoep op de markt sta uit te delen.

Tip de redactie