In vervlogen tijden doorkliefden overheden baby’s als het uitvoeren van een wet ze iets te ingewikkeld werd. Minister Piet Hein Donner is een hele vooruitgang: die wil de Wet Openbaarheid van Bestuur alleen maar als baby met het badwater weggooien. Door Arjan Dasselaar.

Het voordeel van een bijbelse opvoeding is dat je wat meekrijgt over vroeg-joodse staatsinrichting, specifiek de nog altijd als legendarisch wijs beschouwde koning Salomo. Die leefde zo’n duizend jaar voor Christus en ook in die tijd had je blijkbaar al ongeduldige leiders.

Want wat deed Salomo toen hij werd geconfronteerd met twee vrouwen die beiden claimden moeder te zijn van een en hetzelfde kind? Hij dreigde de baby doormidden te laten klieven. De echte moeder van het kind bond daarop in terwijl de bedriegster zichzelf verraadde door het voorstel van Salomo toe te juichen.

DNA-onderzoek

Dergelijk bestuurdersgedrag zou je nu niet meer verwachten. Een moderne Salomo zou wangslijm laten afnemen bij beide vrouwen en de baby, en vervolgens een dag of wat wachten op de uitslag van het DNA-onderzoek. De techniek heeft het uithalen van slimme kunstgrepen à la Salomo dus overbodig gemaakt.

Dat zou een les kunnen zijn voor de ook zeer wijze minister van Binnenlandse Zaken: Piet Hein Donner. Ook deze man heeft met een probleem van Salomo-achtige proporties van doen: de Wet Openbaarheid van Bestuur. En ook dit probleem zou met technologie veel beter oplosbaar zijn dan met de pre-christelijke maatregel die Donner voorstaat.

Overheid werkt voor de burger

Die Wet Openbaarheid van Bestuur of WOB leidt op dit moment tot veel misverstanden en ergernis. Op grond van de WOB kunnen burgers informatie opvragen die de overheid nog niet vrijgegeven heeft. Dat is nodig, want de overheid werkt immers voor de burger en niet omgekeerd. Daaruit volgt dat alle informatie die de overheid produceert, dus van de burger is.

De WOB wordt veel gebruikt door journalisten, maar ook door burgers die geen stukjes tikken voor hun dagelijks brood. Zo ken ik zelf het geval van een buurman die een 31 meter hoge shoarmaschoorsteen naast zich dreigt te krijgen. Hij vermoedt dat het stadsdeel hem niet het hele dossier heeft gegeven en kan met de WOB in de hand alsnog de ontbrekende documenten in handen krijgen. Zoals dat hoort in een democratie.

Geld vragen voor de WOB

Maar de WOB werkt niet goed. Daarover zijn overheid en journalisten het wel eens. Journalisten hekelen de wet omdat die barst van de uitzonderingsgevallen waar ambtenaren zich achter kunnen verschuilen. Ook zijn ze niet blij met de lange doorlooptijd van informatieverzoeken en pogingen van sommige ambtenaren om een rekening te sturen voor het voldoen aan een WOB-verzoek.

Donner, sprekend namens de overheid (althans, dat neem ik aan), vindt op zijn beurt dat de WOB de overheid nogal veel werk kost. Hij zei ondermeer: 'Tientallen ambtenaren hebben nu vaak een dagtaak aan de behandeling van de wob-aanvragen.’ En: ‘Dat is het gevolg van het schot hagel dat journalisten op de overheid afvuren in de hoop dat een korreltje een primeur oplevert. Dat vind ik geen efficiënte tijdsbesteding.’

Moord legaliseren wegens ‘te druk’

Dat zijn rare uitspraken. De eerste omdat de benodigde ambtelijke capaciteit natuurlijk helemaal niets zegt over de wenselijkheid. Als politieambtenaren het heel druk hebben met een groot aantal moorden, gaan we dan maar dit misdrijf uit het Wetboek van Strafrecht halen?

De tweede uitspraak is vreemd omdat Donner hiermee impliciet toegeeft dat het WOB-probleem door de overheid wordt veroorzaakt. Een mens schiet immers met hagel omdat het doelwit anders zo lastig te raken is. Zou de overheid uit zichzelf volledig transparant zijn, dan zouden journalisten ook geen WOB-verzoeken hoeven in te dienen.

(Dat aantal ligt in Nederland overigens veel lager dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten, dus eigenlijk snap ik Donners klacht sowieso niet.)

Dorp vernietigen om het te redden

En toch stelt Donner voor om de WOB in te krimpen, in plaats van ruimer te maken. Dat is een Salomo-achtige oplossing, maar dan vooral in zijn gewelddadigheid. Burgerrechten uitkleden om de overheid te helpen? Dat klinkt bijna net zo dom als een dorp vernietigen teneinde het te redden. Of een kind in tweeën te hakken om het aan een moeder te helpen.

Wellicht hoopt Donner, net als de over ouderschap rechtsprekende Salomo, op een teken van leven van zij die om de WOB geven. Bij dezen. En ik ben gelijk ook maar zo vrij om een hedendaagse Salomo-oplossing aan te dragen: een technische.

Grote openbare overheidsdatabase

Zoals DNA-onderzoek ouderschapskwesties eenvoudig oplost, zo kun je met een grote database heel wat ambtenaren- en journalistenleed voorkomen. Verplicht de overheid om alle informatie die ze produceert digitaal beschikbaar te maken. Met slechts uitgezonderd informatie waarvan beargumenteerd het geheime karakter is aangetoond.

Mocht u dat voorstel bekend voorkomen, dan kan dat kloppen: ik heb het op deze plek al eerder  gedaan. Met één verschil. In de vorige column stelde ik voor dit systeem de Donner Database te noemen, maar dat lijkt me nu wat al te prozaïsch. ‘Donners Baby’ is een veel fraaier alternatief.