De ChristenUnie wil alle uitspraken van rechters op internet. Dat is een vreemd verzoek, maar dan vooral omdat het nodig blijkt te zijn. Door Arjan Dasselaar.

Er wordt vaak op gehamerd, niet in de laatste plaats door rechters zelf, hoe belangrijk de onafhankelijkheid van de rechtspraak wel niet is.

Meestal ziet u dan bij Nieuwsuur of Buitenhof een ietwat gefrustreerde jurist zitten die klaagt over hoe de onafhankelijkheid van het eerbare rechtsprekende instituut heeft te lijden onder de retoriek van een populistische politicus, die het heeft gewaagd zich te verweren in een strafrechtelijk proces.

Geen trias politica

Met een beetje geluk verwijst zo’n jurist daarbij ten onrechte naar Montesquieu, de Franse filosoof die de trias politica bedacht: het principe van het verdelen van macht over een wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht.

Ten onrechte omdat Nederland geen echte trias politica kent. Onze regering – de uitvoerende macht – kan ook zelf wetten uitvaardigen, al worden die eufemistisch ‘Algemene Maatregelen van Bestuur’ genoemd. Dat hoort eigenlijk niet.

Rechters in de kamer

Omgekeerd mag de Tweede Kamer – de wetgevende macht – niet in z’n eentje tot het aannemen van wetten besluiten. In artikel 81 van de Grondwet staat namelijk: ‘De vaststelling van wetten geschiedt door de regering en de Staten-Generaal gezamenlijk.’

Wanneer een rechter dus met de trias politica in de hand moppert op kritiek die een politicus uitoefent op de rechtspraak, heeft hij z’n feiten niet op orde.

En boter op zijn hoofd. Rechters worden voor het leven benoemd, maar dat heeft meerdere rechters – Aleid Wolfsen en Boris Dittrich, om me tot twee voorbeelden te beperken – er niet van weerhouden om zich toch in de Tweede Kamer laten kiezen. Wikipedia beweert zelfs dat deze twee heren nog rechter waren – zij het inactieve – tijdens hun kamerlidmaatschap.

Mannenbroeders

Nee, als rechters zich druk willen maken over de onafhankelijkheid van de rechtspraak, kunnen ze beter te rade bij de ChristenUnie. De mannenbroeders en vrouwenzusters van deze partij deden deze week namelijk een nozel voorstel.

Volgens RTL-verslaggever Jos Heymans wil de ChristenUnie namelijk dat alle rechterlijke uitspraken op internet komen te staan. Dat schijnt een enorme klus te zijn, want 200 ambtenaren te vergen en 12 miljoen euro te gaan kosten.

Openbaarheid

Duur misschien, maar dit voorstel is geheel in overeenstemming met de trias politica. Die filosofie schrijft voor dat rechtspraak openbaar moet zijn. Immers, omdat rechters onafhankelijk zijn – en bijvoorbeeld niet ontslagen kunnen worden door rancuneuze politici - vormt openbaarheid van hun werk een manier om te controleren of ze hun werk wel goed doen.

Die openbaarheid is in Nederland lang niet altijd even goed geregeld. Soms sneuvelt de openbaarheid uit nobele motieven, zoals de privacy van verdachten (ja ja, ik weet wat u wilt zeggen. Maar ook tuig heeft rechten). Maar blijkbaar toch vooral uit technisch onbenul.

Het ChristenUnie-voorstel toont namelijk wat mij betreft vooral aan hoe modern de ridders van het Oude Testament zijn, en hoezeer de rechterlijke macht achterloopt. Er kan namelijk geen enkel excuus bestaan waarom die vonnissen niet nu al online staan.

Tekstverwerker

Het is 2010, bijna 2011. Het World Wide Web bestaat bijna 20 jaar. De moeder aller digitale tekstverwerkers, WordPerfect 5.1, verscheen al in 1989. Kortom, zeker 21 jaar, maar feitelijk zo’n 30 jaar lang, had de rechterlijke macht vonnissen digitaal kunnen opslaan. (De huidige publicatie van vonnissen op Rechtspraak.nl is bij lange na niet volledig.)

Natuurlijk kost het tijd en geld om vervolgens een luxe site met goedwerkende zoekfunctie om dergelijke digitale bestanden te bouwen. Maar het op een server zetten van die kale vonnissen is doodeenvoudig en had niet meer werk hoeven kosten dan een eenvoudige anonimiseringsslag.

Raar

Ook het ChristenUnie-voorstel vind ik wat dat betreft raar: waarom zijn er 200 mensen nodig om vonnissen online te gooien die – als het goed is – allang beschikbaar zijn? En, minstens zo belangrijk, waarom menen politici altijd dat de overheid alles alleen moet doen?

Er is godbetert een club vol liefhebbers van een open overheid die ongetwijfeld graag zou willen meedenken over het klaren van dit klusje. En die allicht een methode kan verzinnen die minder kost dan 12 miljoen euro. En vermoedelijk zelfs bereid is om daar, in alle openbaarheid, rekenschap over af te leggen.