Machinebouwer Nedap probeert het nog een keer: bij de gemeenteraadsverkiezingen blijken bij wijze van proef toch stemcomputers te zijn gebruikt. De manier waarop doet het ergste vrezen. Door Arjan Dasselaar

Het heeft alles weg van een zorgvuldig georchestreerde publiciteitsstunt. Vrijdag begon burgemeester Peter Rehwinkel, niet toevallig betrokken bij een lobbyclub  die voorstander is van elektronisch stemmen, nog eens over de herinvoering van de stemcomputer.

En donderdag verscheen er op het ANP-net een bericht over Nedap, een bedrijf uit Groenlo dat ondermeer stemcomputers maakt. Ook werd er een persbericht gepubliceerd. Het blijkt dat woensdag tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in Doetinchem en Groenlo stemcomputers zijn gebruikt. De stemmen telden niet mee. Vreemd, dacht ik. We hadden toch besloten dat die dingen in hun huidige vorm niet deugden?

Nieuwe modellen

De stemcomputers in Groenlo en Doetinchem blijken echter nieuwe modellen te zijn. Het ANP-bericht gaat daar verder niet op in, waardoor de suggestie wordt gewekt dat nieuw ook beter is.

Vervolgens krijgt een meneer van de firma Nedap van het ANP de gelegenheid om een ellenlang promopraatje af te steken. Want, aldus de Nedap-meneer, met stemcomputers waren al die hertellingen niet nodig geweest. Ondermeer in Rotterdam, Geldrop-Mierlo en Neder-Betuwe zijn of worden de stemmen herteld.

Niet hertellen

Dat is zeker waar: met stemcomputers hoef je niet te hertellen. Al was het alleen maar omdat een belangrijk kritiekpunt op de vorige generatie stemcomputers was dat een betrouwbare hertelling vaak überhaupt niet mogelijk was! Bijvoorbeeld omdat er geen ondubbelzinnig papieren bewijsmateriaal wordt gegenereerd.

Daarnaast waren er nog wel wat meer dingen mis. Zo bleek het mogelijk het stemgeheim te schenden bij stemcomputers. Met speciale apparatuur was zelfs van buiten het stemlokaal te zien op wat voor knoppen er binnen werd gedrukt. Geheim stemmen is een van de principes van democratische verkiezingen.

Dezelfde euvels

Zijn de nieuwe stemcomputers beter? Lijden ze aan dezelfde euvels als vorige stemcomputers. We weten het niet. De plaatsing van de stemcomputers in Groenlo en Doetinchem kwam voor mij in elk geval als een volslagen verrassing. En Dat was trouwens niet voor iedereen het geval.

Zo blijkt een actiegroep in Doetinchem geprotesteerd te hebben tegen de stemmachine. Ik hoop dat ze niet alleen met borden hebben staan zwaaien, maar ook gelijk wat metingen hebben gedaan. Om er zo achter te komen of de nieuwe computers lijden aan dezelfde euvels als de vorige generatie.

Paper trail

Dat weten we nu niet. Nedap meldt weliswaar trots dat de nieuwe generatie apparaten een zogeheten ‘paper trail’ nalaat: een bonnetje dat na elke stem wordt geprint zodat een handmatige hertelling mogelijk is.

Welgemeende complimenten aan Nedap. Echt. Het is altijd mooi als een bedrijf luistert naar reële bezwaren. Maar wel een beetje jammer dat de ‘paper trail’ bestaat uit ontransparante streepjescodes. Wat is er mis met een gewoon bonnetje met tekst, dat door de stemmer zelf gecontroleerd kan worden en in een gesloten bus kan worden gegooid?

Meer loos

Daarbij: laten we niet vergeten dat er volgens de actiegroep Wij Vertrouwen Stemcomputers Niet veel meer loos was met de vorige generatie apparaten. Nedap had veel kritiek, waaronder deze column, kunnen voorkomen.

En wel door slechts nieuwe stemcomputers te gaan bouwen in nauwe samenspraak met het volk, of tenminste de volksvertegenwoordigers. Het ministerie van Binnenlandse Zaken is dan ook snoeihard in zijn reactie:

Snoeihard

“Wij werken niet meer met fabrikanten die kant en klare systemen aanleveren. Wij stellen de voorwaarden. De Kamer wil geen systeem met barcode. Dat is te weinig transparant. De commissie-Korthals Altes heeft aangegeven dat een stemsysteem transparant moet zijn.”

Persoonlijk zou ik graag nog een stapje verder gaan. Een stemsysteem moet open source zijn. Waarmee ik bedoel dat elk schroefje, elke letter programmacode, elke specificatie van een stemcomputer net zo openbaar moet zijn als het adres van de Tweede Kamer. (Overigens is volgens sommige stemcomputercritici het gebruik van open source niet voldoende.)

Principiële en praktische voordelen

Die wens heeft niet alleen principiële gronden – als burger heb je er recht op te weten hoe je stem wordt behandeld, het verkiezingsreglement is immers ook openbaar – maar ook praktische.

Zoals elke serieuze beveiligingsexpert u kan vertellen, werkt geheimzinnigheid niet om een systeem (als een stemcomputer, of een computerprogramma, of een kluis) echt veilig te maken. Lekken de geheimen uit, dan is de veiligheid meestal weg.

Technisch begaafden

Wat beter werkt is een systeem dat ondanks die openbaarheid niet alleen veilig blijft, maar juist veiliger wordt. Omdat het in de moderne wereld nu eenmaal stikt van de technisch begaafden die er plezier in hebben om fouten in dergelijke systemen te ontdekken waardoor het apparaat steeds veiliger kan worden gemaakt.

Een slimme fabrikant doet zijn voordeel met het bestaan van dergelijke nerds door ze aan te moedigen het systeem te beproeven. Een domme fabrikant daarentegen houdt nauwelijks aangekondigde productproeven met een apparaat waar niemand over mee heeft kunnen praten in Groenlo en Doetinchem.