School voor Zelfredzamen

Nederland kent zoveel soorten bijzonder onderwijs: daar kan een school voor ambitieuze wereldzeilers ook nog wel bij. Door Arjan Dasselaar

Cultuurrelativisme is net zo min aan me besteed als organische muesli en het openbaar vervoer, maar één opmerking uit een college ‘Interculturele communicatie’ staat me nog altijd bij: ‘Als je andere culturen vreemd vindt, realiseer je dan dat het in veel niet-westerse culturen absoluut bezopen zou zijn om jonge leden van de stam tot hun 16e op te sluiten in een gebouw waar ze in rijen achter tafeltjes moeten zitten.’

Natuurlijk is de leerplicht met de beste bedoelingen ingevoerd. Maar vreemde ogen dwingen: ons schoolsysteem wordt pas begrijpelijk als je het doel uitlegt.

Iedere cultuur, waar ook ter wereld, heeft zo zijn eigen manieren om jeugd voor te bereiden op een rol als volwassen en productief ‘lid van de groep’. De leerplicht is ons middel.

Bijsterveldt begrijpt het niet

Maar geen doel op zich. En daar is ergens in het hoofd van staatssecretaris Marja van Bijsterveldt iets misgegaan. Van Bijsterveldt kreeg het verzoek om de 13-jarige Laura Dekker toe te staan op haar boot thuisonderwijs te volgen.

Dekker heeft de lovenswaardige ambitie om met die boot als jongste rond de wereld te zeilen. Haar boot zal dus haar huis zijn gedurende die periode.

Dat had appeltje-eitje moeten zijn. Volgens de Leerplichtwet is thuisonderwijs toegestaan als de dichtstbijzijnde geschikte school te ver weg is. Eenmaal in internationale wateren zal dat voor Laura dagelijks het geval zijn.

Er is bovendien een prima school die zo’n ‘LOI-cursus te water’ kan verzorgen. OK, ze kan blijven zitten, maar dat kan op het Montessori Lyceum Amsterdam ook.

Precedentwerking

Ja maar, hoor ik u zeggen, straks gaat iedereen op een boot rond de wereld zeilen! De leerplicht moet zo wettisch mogelijk worden gehandhaafd, anders wordt er straks massaal de hand met de regels gelicht! Maar precedentwerking is om drie redenen een, pardon my French, kulbezwaar.

Ten eerste zijn die gevreesde ontduikprecedenten er allang. Preventie tegen voldongen feiten is per definitie zinloos.

Ten tweede zijn ‘precedentwerking’ en ‘hellend vlak’ drogredenen. Ik denk terug aan mijn docent argumentatieleer Willem Koetsenruijter, die ooit door een overijverige NS-beambte werd aangesproken op het meenemen van zijn tuba in de trein.

‘Meneer, als iedereen straks zijn tuba gaat meenemen, wordt het een zooitje,’ sprak de beambte streng.

Quatsch van een slap kabinet

Quatsch natuurlijk. Het aantal treinreizende tubabezitters is te overzien – ik ga echt niet met een tuba sjouwen om de NS te pesten - net als het aantal 13-jarige meisjes met levenslange zeilervaring, een oceaanwaardige boot en meer ambities dan alle leden van dit slappe kabinet bij elkaar opgeteld.

Ten derde hoeft de Leerplichtwet helemaal niet overtreden te worden. Na 5 minuten zoeken had ik in de Leerplichtwet twee uitwegen gevonden waardoor Dekker gewoon in september de trossen los kan gooien.

Wachten tot 14

De eerste uitweg zal Laura Dekker minder aanspreken: wachten totdat ze 14 is. Ze moet voor haar verjaardag dan wel even flink stampei maken om aan te tonen dat ze niet geschikt is om volledig dagonderwijs te volgen.

Dat geeft volgens artikel 3a van de Leerplichtwet de mogelijkheid om een speciaal lesprogramma samen te stellen met veel praktijkuren. Iets op het water, zou ik willen voorstellen.

Dit heeft als nadeel dat ze zich moet haasten. Het wereldrecord ‘Als jongste alleen rond de wereld zeilen’ staat thans op naam van een 17-jarige. Begint Dekker op haar 14e, en doet ze zoals gepland 2 jaar over de reis, dan kan ze zich geen tegenslagen veroorloven als ze voor haar 17e klaar wil zijn.

Nieuwe school

Het tweede plan is wat ingrijpender, maar heeft als voordeel dat het niet alleen Dekker helpt, maar ook andere jeugd die zich niet wil schikken in een bestaan als corporatistische robot die tot z’n 16e moet opdraven in een gevangenis die zo niet mag heten.

De Schoolstrijd heeft ervoor gezorgd dat je in dit land je kinderen naar de meest buitenissige scholen mag sturen. Zoals Dekker ongewild heeft aangetoond, ontbreekt het in het onderwijslandschap echter nog aan adequate voorzieningen voor slimme jonge mensen die niet jarenlang aan het handje van Vader Staat willen vasthouden.

School voor Zelfredzamen, dat lijkt me wel een aardige naam. Of Thomas Paine Lyceum, als er een ideologie aan moet worden gekoppeld.

Secundaire bezwaren

Alle andere bezwaren zijn secundair. De veiligheid van Laura voor de kust van Somalië? Hup, marinefregat erachteraan. Dat ding dobbert daar toch. Goede publiciteit voor onze jongens en meisjes in dienst van Hare Majesteit, en uitstekende reclame voor de initiatiefrijke Hollandse jeugd.

En: is ze wel oud genoeg? Ach, volwassenheid is een relatief begrip. Sommige mensen van 60 krijgen nooit het gezonde verstand dat anderen op hun 13e al bezitten.

Ook in de politiek leeft dat besef. Nog niet zo lang geleden wilde de Tweede Kamer de minimumleeftijd voor soldaten verlagen.

Maar ja, je dood vechten is natuurlijk iets heel anders dan je VOC-mentaliteit vreedzaam op de wereldzeeën bewijzen.

Tip de redactie