Spam! In naam der democratie!

Internet biedt fantastische mogelijkheden om onze proto-democratie volwassener te maken. Helaas is het burgerinitiatief er daar niet één van.

Let’s face it: het westen is lang niet zo democratisch als het beweert te zijn. Hoewel er in Nederland een stuk beter naar burgers wordt geluisterd dan in – pak ‘m beet – Zimbabwe, hebben we feitelijk weinig te zeggen.

Het bestuur van het land is in handen van mensen die, meestal met goede bedoelingen, van het hanteren van macht hun werk hebben gemaakt. Als burgers hebben we minimaal elke 4 jaar een stem bij de samenstelling van deze groep. Niet dat er veel keus is. Zoals de Paarse kabinetten hebben bewezen, lijken de meeste partijen nogal op elkaar.

Rode Shell

Voor recenter bewijs hoeft u alleen maar te kijken naar de benoeming van Gerrit Zalm (VVD) bij staatsbank Fortis. Inderdaad, de bank van Wouter Bos, de PvdA-minister die vroeger bij de niet als ‘rood’ bekend staande Shell zijn centen verdiende. (Tractordiesel uitgezonderd.)

Nederland is meer technocratie dan democratie. De professionals die ons besturen, doen er veel aan dat zo te houden. Geen wonder dat echt belangrijke democratische hervormingen van D66 het nooit hebben gehaald. Dat de gekozen burgemeester sneuvelde dankzij de PvdA, en het correctief referendum dankzij de VVD. Wordt er al een patroon duidelijk?

Subtiele technocratie

Meestal echter zijn de boven ons gestelde technocraten - pardon: onze volksvertegenwoordigers en ministers - iets subtieler. Hun meest geliefde truc is de gifpil. Die werkt als volgt: de regering neemt een maatregel die lijkt te democratiseren, maar zo slecht werkt dat de bevolking er al snel genoeg van krijgt. Vervolgens kan het kabinet claimen dat niemand zit te wachten op meer bestuurlijke vernieuwing.

Soms duurt het even voordat het gif werkt, maar tot dusver is het geduld van de politiek altijd beloond. Berucht voorbeeld: het raadgevend burgemeestersreferendum. Van 2001 tot en met 2008 mochten inwoners van grote steden soms een adviserende stem uitbrengen.

Dan hadden ze bijvoorbeeld de keuze tussen een PvdA’er en nóg een PvdA’er, zoals in Utrecht. Of een PvdA’er en nóg een PvdA’er, zoals in Eindhoven. Natuurlijk gingen alleen wat gestaalde kaderleden stemmen, maar de lage opkomst was vervolgens wel een reden om het burgemeestersreferendum maar helemaal af te schaffen.

Dood van het burgerinitiatief

Ook het zogeheten burgerinitiatief zal het vermoedelijk niet gaan redden. Volgens deze regeling mogen burgers de Tweede Kamer oproepen om een bepaald onderwerp te bespreken. Als er 40.000 steunbetuigingen zijn verzameld, kan de poppenkast beginnen.

Het barst van de gifpillen in het burgerinitiatief. Zo zijn cruciale onderwerpen als belastingen en begrotingen uitgesloten van agendering. Maar belangrijker nog is de sinds 1 januari 2009 bestaande mogelijkheid om via internet de benodigde steunbetuigingen te verzamelen. Dit laatste zal de dood worden van het burgerinitiatief.

E-mailbombardement

Je kunt er op wachten dat elke lobbygroep vanaf nu zijn achterban per e-mail gaat benaderen voor het steunen van ‘burger’initiatieven. Een mailtje van Greenpeace over het beschermen van de Etruskische bosbever. Een pleidooi van de FNV voor het verbieden van krijtstreeppakken bij staatsbanken. Een oproep van de Geert Wilders Fanclub over het goedkoper maken van enkeltjes naar Aruba.

Met voorspelbare gevolgen.

Eén: nu is het burgerinitiatief nog nieuw en spannend, maar veel mensen zullen het zoveelste mailtje over een burgerinitiatief op enig moment als spam gaan beschouwen. Tegen die tijd is het snel afgelopen met anti-vuurwerkinitiatieven die in een paar dagen de benodigde digitale krabbels bij elkaar harken.

Belangengroepen

Twee: de politiek zal concluderen dat als het burgerinitiatief vooral door toch al mondige belangengroepen wordt gebruikt, het dus geen goed instrument is om de burger een stem te geven. Een prima reden om het burgerinitiatief dan maar af te schaffen terwijl een Taskforce Bestuurlijke Hervorming jaren gaat studeren op een betere oplossing die vreemd genoeg nooit zal worden gevonden.

Terwijl het ook zoveel beter kan. Zo is er een prima manier om burgers wel te laten participeren op een manier die zowel democratische idealen als de kwaliteit van de samenleving dient. Hoe? Dat is een uitgebreid verhaal, en dit is al geen korte column. Over twee weken leest u daarom op deze site mijn vernieuwingsvoorstel met als cruciale vraag: ‘Dit land kan zoveel beter, maar wil het dat wel?’
 

Arjan Dasselaar

Tip de redactie