De brief van Minister Klink van Volksgezondheid wond er geen doekjes om: als u niet voor 15 december bezwaar maakt stemt u ermee in dat al uw medische gegevens in een grote landelijke databank worden opgeslagen. Door Remy Chavannes

In zijn brief schrijft Klink dat uw medische gegevens worden opgenomen in het nieuwe Elektronische Patiëntendossier (EPD), tenzij u vóór 15 december schriftelijk bezwaar maakt.

Met zijn actie heeft de minister verwarring en verontwaardiging gezaaid. Begrijpelijk, want er gaan hier tenminste vier dingen fout.

1. De brief geeft uitleg over een maatregel die op dit moment niet meer dan een voorstel van de regering is. De Tweede Kamer kan het voorstel nog wijzigen.

Misschien dat de Tweede Kamer bijvoorbeeld zo verstandig is om alsnog te bepalen dat uw medische gegevens alleen in het EPD komen als u daar expliciet toestemming voor geeft.

Toestemming

Ook kan de Tweede Kamer wijzigingen aanbrengen in de voorwaarden waaronder derden toegang krijgen tot uw opgeslagen medische gegevens. Dat kan invloed hebben op uw beslissing om al dan niet toestemming te geven.

Als ik zelf precies kan bepalen welke individuele arts welke gegevens mag inzien en elke andere toegang (waaronder door overheidsdiensten) is verboden, is het EPD misschien best handig.

Zo lang het EPD al mijn medische gegevens beschikbaar stelt aan elke arts die ik autoriseer, inclusief zijn assistenten, stagiaires, IT-mannetjes én de opsporings- en veiligheidsdiensten, gaat het mij veel te ver.

En wie kan mij de absolute garantie geven dat mijn gegevens in de toekomst nooit en te nimmer beschikbaar gesteld zullen worden aan mijn zorgverzekeraar, werkgever of hypotheekverstrekker? Als de informatie er is, gaan mensen erbij willen. Ik ben in elk geval blij dat ik geen bekende voetballer ben.

Stoornis

2. Toestemming voor de opname van gegevens in het EPD werkt volgens de brief van Klink via een opt-out systeem. In september schreef minister Klink daarover aan de Tweede Kamer: "Om de rechten van de patiënt en de mogelijkheid voor het maken van bezwaar zo goed mogelijk te borgen, is gekozen voor een systeem van geen bezwaar met informed consent."

Uw gegevens worden dus opgeslagen en uitgewisseld tenzij u bezwaar maakt. Medische gegevens behoren tot de meeste gevoelige persoonsgegevens die er bestaan.

Niet voor niets bepaalt de Wet bescherming persoonsgegevens dat verwerking van medische gegevens in beginsel niet mag.

Voor e-mail spam geldt een wettelijk opt-in systeem: het is wettelijk verboden om reclamemail te sturen zonder voorafgaande toestemming van de ontvanger.

Dat voor die medische gegevens dan een opt-out systeem wordt gehanteerd, is bizar. E-mailreclame voor viagra mag alleen met toestemming, maar dat meneer een erectiestoornis heeft mag heel medisch Nederland weten tenzij hij voor 15 december bezwaar maakt.

Voorverkiezing

De keuze voor opt-out kan ik alleen verklaren vanuit de wens om vooral zoveel mogelijk mensen te laten 'meewerken'. Als je voor opt-in kiest, zullen uiteindelijk veel minder mensen meedoen dan als je voor opt-out kiest.

Maar paternalisme en gemak voor het systeem zijn geen rechtvaardiging. De opkomst bij de Tweede Kamer verkiezingen zou veel hoger zijn - en de uitslag sneller bekend - als ze alle stembiljetten van tevoren invullen en u een formulier moet invullen als u toch op een oppositiepartij wilt stemmen.

3. De brief boezemt mensen angst in over een van de meest ingrijpende en persoonlijke onderwerpen in een mensenleven: de gezondheid.

In de periode na 9/11 was u een landverrader als u tegen een privacybeperkende maatregel was - dondert niet welke - die werd gerechtvaardigd met een beroep op Veiligheid.

Levensgevaarlijk

Nu schrijft Klink suggestief: "Uw huisarts of apotheker kan u vertellen wat de mogelijke gevolgen voor u zijn als u bezwaar maakt." Het is net een campagne tegen roken: bezwaar maken tegen opname in het EPD is kennelijk levensgevaarlijk.

4. Als u bezwaar wilt maken voor uw kind onder de 16 jaar dan moet u betalen. Er moet namelijk een recent uittreksel uit het geboorteregister bij - en die uittreksels zijn voor de meeste gemeentes van het land en vorm van belasting.

Met een paar kinderen ben je al snel tientallen euro's kwijt. Klink heeft weliswaar een vergoedingsregeling toegezegd, maar de brief rept er met geen woord over, details ontbreken en de meeste mensen zullen er dus nooit achter komen.

Betalen

De werkwijze doet denken aan aanbiedingen van boekenclubs: u bestelt iedere maand automatisch de complete werken van Dick Druif, tenzij u zich vóór de derde van de maand per aangetekende brief afmeldt.

Voor minister Klink geldt kennelijk: als burgers willen dat ook de grondrechten van hun kinderen gerespecteerd worden, moeten ze daarvoor betalen. Voor dit kabinet geen nieuwe visie: je moet ook al 40 procent extra betalen voor een treinkaartje als je niet wil dat je reisgedrag wordt geregistreerd en uitgeleverd aan marketeers, agenten en spionnen.

Beschermingsgeld

Op Sicilië hebben ze een extremer system van "eerbiediging van grondrechten tegen betaling": het heet pizzo en is het bedrag dat winkeliers aan de maffia betalen in ruil voor het feit dat hun zaak niet in brand wordt gestoken.

Pizzo wordt steeds minder getolereerd. Bedreigde winkeliers moeten aangifte doen en wie betaalt wordt door de werkgeversvereniging Confindustria geroyeerd.

Natuurlijk, minister Klink bedoelt het goed en zelfs voor de prijs van vijf uittreksels bescherm je in Palermo nog geen ijskar. Maar Confindustria heeft begrepen wat Klink kennelijk nog moet leren: je hoeft niet te betalen voor eerbiediging van je rechten.