In de schaduw van de heroïsche voetbalstrijd in Zuid-Afrika vecht een Oranje-vriend een verbeten strijd uit met het populisme. Sjonge, dat is pas een pool waar ik geen geld op durf te zetten. Door Peter Wierenga.

Een opvallende zet van informateur Herman Tjeenk Willink, de vice-voorzitter van de Raad van State, beter bekend als de onderkoning van Nederland: de bijlage bij zijn eindverslag is een overduidelijke gebruiksaanwijzing.

Oorlogstaal. Als iemand van top tot teen de elite representeert, is hij het wel. Een gentleman. Maar vergis je niet. ‘Kijk, zo dient de gevestigde politiek met de partij van Wilders om te gaan,’ legt hij uit.

Die heeft dat haarfijn door en stelt zijn bekende vragen aan premier (hoe lang nog?) Jan Peter Balkenende – weg met deze regent, ontsla die man!

‘Hij blijkt dus gewoon een links eurofiel anti-PVV mannetje te zijn,’ aldus Geert Wilders op Twitter.

Veldslag geopend

De veldslag is geopend. Maar voor Wilders is het een kansloze missie, en als iemand dat weet is hijzelf het wel. Het Tjeenk Willink-epistel drukt hem verder in de hoek van het populisme. Maar niet alleen hem.

Het schrijven bevat een bizar staaltje logica. Zo spreekt de informateur om te beginnen over ‘onloochenbare feiten’, die als het ware de achtergrond vormen waartegen de formatie plaatsvindt. Als dat geen pleonasme is: feiten die je kunt loochenen, zijn toch geen feiten?

Klinkt als een retorisch trucje om de status van zijn ideeën op te krikken. Dat vermoeden wordt bevestigd door de voorbeelden die hij geeft, zoals de gewenste ‘verdere ontwikkeling van de Europese Unie’.

Stapje verder

En Tjeenk, die de basis legt voor Paars-plus, gaat nog een stapje verder. Zelfs als het Wilders met zijn schamele 24 zetels lukt om een wetsvoorstel door het parlement te loodsen, dan moet het ‘contraseign’ onthouden worden. Tenminste als de rechtsstaat, de financiën of onze internationale positie op het spel staat.

Een schitterend woord vind ik dat, contraseign. Met die Franse herkomst heeft het meteen iets klassieks, iets monumentaals – je ziet de vorstin de ganzenveer al in de inktpot dopen. Het klinkt zo onschuldig, maar alle alarmbellen moeten tegelijk afgaan, zo hard dat ze het in Brussel horen.

Want waar hebben we dat dreigement eerder gezien? Juist, bij het Verdrag van Lissabon, die Europese Grondwet light, waar we in tegenstelling tot de Europese Grondwet niet over mochten stemmen. Dat was in de ministerraad afgesproken: zelfs als een meerderheid in de Tweede Kamer voor het houden van een referendum was, zou het kabinet daar toch geen gehoor aan te geven.

Gevaarlijk

Gevaarlijk, want je vraagt bijna aan eurosceptici om te radicaliseren. Het was de SP die het gelekte stuk uit de ministerraad naar buiten bracht.

Je kan een hoop van de oud-maoïsten zeggen, maar het is een fatsoenlijke partij geworden, die zich keurig aan de regels houdt.

Tjeenk Willink raakt net zo goed de PVV als de SP met zijn pro-Europese argumentatie. Laat ik toevallig eurofiel zijn, de democraat in mij veracht de minachting voor de kiezer die daaruit spreekt. Die werkt enkel averechts.

Democratie is niet voor bange mensen, luidt het gezegde. En inderdaad. De vertrouweling van Beatrix doet een hele serie intelligente voorstellingen, onder meer over de kwaliteit van het openbaar bestuur.

Spagaat

Maar in zijn omgang met het populisme zit een spagaat waar een Roemeens turnstertje nog jaloers op zou zijn. Geen dichtgetimmerd regeerakkoord, zodat de PVV in de Kamer de ruimte krijgt, maar als ze onverhoopt echt iets klaarspelen, dan weet Tjeenk nog wel een trucje hoe je ze moet kalt stellen.

Al dat overbodige angstzweet. De principes van de rechtsstaat (daar is tie weer!) zijn ononderhandelbaar, zoveel is duidelijk. Bovendien moet tweederde van de Eerste én Tweede Kamer instemmen met een Grondwetswijziging, voor en na verkiezingen, en da’s bepaald geen eitje.

De lieden van de senaat doen hun reputatie aan, wanneer de oude wijzen eens een wetsvoorstel tegenhouden, met hun kritische blik. Zoals bij het elektronisch patientendossier, dat ze voorlopig tegenhouden. Goede zaak dus.

Derde Kamer

En het kan nog beter. De hamvraag is elke keer hoe wij zelf omgaan met die macht. Harry Mulisch suggereerde ooit om ook een Derde Kamer in te voeren, bestaande uit kunstenaars en intellectuelen, omdat die onafhankelijk zijn.

Prima plan, maar doe het dan in de plaats van de Eerste Kamer. Weg met de partij-ideologie, leve het debat. En als deze oorlog enigszins vreedzaam uitgevochten wordt, komt het vast ooit wel weer goed tussen paleis Noordeinde en de PVV. In de verlenging?