Vandaag zou Mark Rutte de eerste liberaal in het Torentje kunnen worden sinds Cort van der Linden. Door Peter Wierenga.

Tenminste, als het flink regent. En als de zwevende kiezer een beetje meewerkt natuurlijk.

In de negentiende eeuw, weet u nog, domineerden losse liberalen het parlement. Zoals Thorbecke, vader van onze constitutie.

Maar de laatste liberale premier Cort van der Linden ruilde algemeen kiesrecht uit tegen bijzonder onderwijs – de zogeheten pacificatie - en tekende zo het doodvonnis voor zijn eigen stroming. Stom natuurlijk. Daarna zat iedereen lekker in zijn eigen zuil.

Maar deze verkiezingen veranderen weer dik 70 blauwe stoeltjes van partij. De duiding van die wisselende stemmen spreekt boekdelen. “Kiezer op drift” of, nog zo’n mooie, “instabiel electoraat”.

Onheilspellend

Dat klinkt lekker onheilspellend. Alsof een trage massa zombies dwars door een pas ingezaaid politiek binnenhofje dendert, alsof gigantische cohorten lemmingen door de straten marcheren, op weg om zich van het Catshuis naar beneden te storten.

Het is allemaal nog steeds de naschok van 2002. De opstand der burgers, de Fortuyn-revolte. Weer van die typerende termen. Wat nou revolte? Opstand? Werden de ruiten ingegooid, moest het leger ingrijpen, vielen er doden? (…) Ja, eentje. En toen haalden mensen het in hun hoofd om te gaan stemmen OP EEN ANDERE PARTIJ dan ze daarvoor altijd deden. Het gore lef!

Overzichtelijke verzuiling

Ergens, diep in het hart, heeft menig “regent” – evengoed een retorisch briljantje – heimwee naar die overzichtelijke verzuiling. Het was zalig zakendoen aan de top, en deep down leefde jouw achterban volledig gescheiden van die andere zuiltjes, katholiek, socialistisch, protestant. Stemmen, daar hoefden de massa’s niet bij na te denken. Gewoon invullen wat hun ouders altijd al deden.

Nee, dan nu. Niemand kan zeggen dat ie geen afgewogen keuze kán maken. Tientallen debatten, op radio tv internet Twitter, honderden stemwijzers en kieskompassen om in te vullen, duizenden peilingen. Ja, het was een nerveuze campagne, misschien ook wel omdat er zoveel stemmen te winnen zijn. Ja, het was een anti-campagne. En ja, het was een slopende campagne. Gelukkig hóef je niet alles te kijken.

Netwerk

En voor wie dan nog steeds met de handen in het haar zit, is daar Netwerk. Dat laat deskundigen - en dat vind ik dan wel weer sympathiek - aan de zwevende kiezer uitleggen hoe je dat doet: stemmen. Met onder meer hersenwetenschapper Victor Lamme. Die dus letterlijk mensen door een futuristische hersenscanner haalt, terwijl ze ondertussen politieke stellingen lezen.

Uit de reactie van de hersenen kan hij vervolgens een onbewuste politieke voorkeur herleiden. Fijn, nooit meer die onzekerheid, nooit meer dat geaarzel in het stemhokje. Hoewel? Het zwevende proefkonijn, dat naar eigen zeggen twijfelde tussen CDA, VVD en D66, kwam volgens de hersenscan uit bij… GroenLinks. Dat wordt dus nog tricky voor Rutte.

Zo. En nu op naar het stembureau!