Als scholier bracht ik de krant van wakker Nederland rond, op zo’n onchristelijk vroeg uur dat het hele land nog op een oor lag - behalve dan wij ongelukkigen, die onze fietstassen vulden met schreeuwende balen inkt. Door Peter Wierenga

In de snijdende ochtendkou fluisterde het Telegraaf-rayonhoofd ons toe dat wij toch maar mooi jongens van Jan de Witt waren, de spreekwoordelijk dappere generaal. Een hele troost.

Nu de grijze driedelen in de Tweede Kamer ondervraagd worden over de kredietcrisis, schoot die opmerking me weer door het hoofd. Als iemand niet een jongen van Jan de Witt is, dan is het wel Jan de Wit: de voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie. 

Zijn brilletje, zijn grijze haren en zachte blik – het doet allemaal meer denken aan een verstrooide professor dan een SP-hardliner van het eerste uur. Geen arbeidersallure à la Marijnissen. De enige tomaat die déze Jan ooit gooide belandde in de gft-bak.

Credit default swap

Als voorzitter begon hij enigszins stamelend aan de verhoren. Geen ramp, want er zitten meer Kamerleden om de uitgenodigde bankiers en bestuurders te ondervragen. Allemaal met een dun laagje boter op het hoofd. Want laten we wel wezen: de politiek heeft al die jaren nauwelijks een vinger uitgestoken naar de financiële markten. Te moeilijk. Als bankiers al moeite hebben om uit te leggen wat een credit default swap is, wat kun je dan van een parlementariër verwachten?

Zo ongeveer de enigen die consequent ageerden waren de SP’ers. Het is misschien wel het grootste politieke raadsel van de kredietcrisis dat de SP daar niet van weet te profiteren.  Loop je al die jaren te hoop tegen de uitwassen van het kapitalisme, word je niet beloond op het moment dat je gelijk krijgt.

Wouter Bos doet dat gelijk enigszins laatdunkend af als de logica van de stilstaande klok. Als je met een stilstaande klok de tijd voorspelt, zit je vanzelf een keer goed. En als je, zoals de SP, altijd tegen de markt bent, hoef je maar te wachten tot het een keertje fout gaat.

Optimistisch

Flauw, want Bos zet zelf in zijn Den Uyl-lezing ook de klok een paar jaren terug. De sociaaldemocraten zijn toch iets te optimistisch geweest over de markt, erkent de PvdA-voorman “met de kennis van nu”. Sommige sectoren lenen zich gewoon slecht voor privatisering. Een forens kan moeilijk zeggen: vandaag neem ik eens een andere trein, over een totaal ander spoor... Een natuurlijk monopolie noemen ze dat.

Bos sluit zich ook aan bij de Amerikaanse chief Obama. Die wil een splitsing in veilige spaarbanken en risicovolle commerciële banken. Ondernemen doe je maar met je eigen centen. Een goede move van Obama, en een goede move van Bos, die met dit rukje naar links weer in het vaarwater van de SP komt. De partijen zullen moeten knokken om de kiezer, die niet echt staat te springen. Socialisme lijkt wel een luxe, die we ons alleen in florissante tijden veroorloven. Een heuse broederstrijd ligt in het verschiet.

Grote crash

Als altijd zal Jan de Wit beleefd blijven, ook tegen de ondervraagden. Misschien zullen de onthullingen niet schokkend zijn, de rituele dans van zijn parlementaire commissie heeft op zichzelf al zin. Al was het maar om ons nog eens goed te herinneren aan de oorsprong van die grote crash. Nu we met zijn allen mogen puinruimen, heb ik liever een beschaafde bankier die niet primair aan zijn eigen bonus denkt, maar die zich bewust is van zijn verantwoordelijke beroep. Doe mij maar een jongen van Jan de Wit.