Acht gevangenissen gaan dicht. De leegstand is onder andere het gevolg van de momenteel populaire taakstraf. Het idee om criminelen nuttig werk te laten doen, is echter al eeuwenoud.
Door Anno.

In de middeleeuwen zaten misdadigers voornamelijk in de gevangenis om hun straf af te wachten. Nadat de rechters een vonnis hadden geveld, werd de lijfstraf in het openbaar voltrokken.

Aangezien de beul maar een paar keer per jaar kwam radbraken of brandmerken, zaten de gevangenen soms lange tijd opgesloten.

Arme gevangenen zaten bij elkaar gepropt in kleine, koude en donkere kamertjes. Criminelen van goede komaf konden een beter verblijf betalen.

Effect

De pijnlijke lijfstraffen hadden niet het gewenste afschrikwekkende effect, omdat de kans dat je gepakt werd toch maar klein was. Als nieuw alternatief opende in 1596 de eerste strafgevangenis van Europa zijn deuren in Amsterdam.

Misdadigers werden voor langere tijd in dit tuchthuis opgesloten, en moesten als straf dwangarbeid verrichten.

Het harde lichamelijke werk zou hen weer op het rechte pad brengen. Wanneer ze weigerden, werden ze in een kelder gezet met een handpomp. Zodra de sluizen opengingen, was het dus letterlijk pompen of verzuipen.

Barbaarser

De openbare straffen bleven wel bestaan, maar werden langzamerhand steeds barbaarser gevonden. Uiteindelijk schafte Nederland de lijfstraffen in 1854 af en de doodstraf in 1870. Het tuchthuis bleek niet het gewenste resultaat op te leveren.

Opsluiting zelf werd de straf, met als doel criminelen na te laten denken over hun zonden. Voor het stelen van een brood kreeg je al snel drie weken bedenktijd. Anno 2009 is eenzame opsluiting op zijn retour, en wordt steeds vaker de taakstraf als nuttige en goedkope vervanging gezien.

'Maeck het kort, maeck het kort', vroeg een geblinddoekte Johan van Oldenbarnevelt op 13 mei 1619 op het schavot op het Binnenhof in Den Haag. En toen werd met één slag van het beulszwaard zijn hoofd afgehakt.

De column Anno NU geeft wekelijks een stukje geschiedenis bij het nieuws. Reageren? Ga naar www.anno.nl.