Niet de schrijver, maar de roman centraal. Het leek zo'n verfrissende aanpak die Benali Boekt te pakken had. Door Paul de Lange.

Een kleine literaire openbaring, vorige week in de eerste aflevering van een nieuwe serie Benali Boekt. Schrijver Jan Wolkers sloeg zijn Olga. Niet alleen op haar bewierookte billen, maar ook in haar gezicht. Puur uit jaloezie, als ze met andere mannen had gepraat, zo verklaarde ze zelf.

Althans, één van de drie vrouwen die model hadden gestaan voor het personage Olga in Turks Fruit deed dat. Het was een spannend moment tijdens een speurtocht langs locaties en personages die in de roman een rol spelen. En als geheel misschien wel de beste aflevering van Benali Boekt tot nu toe.

Aanpak

De reconstructie-achtige aanpak van één boek boeide in elk geval een stuk meer dan Abdelkader Benali's bezoekjes van vorig seizoen aan auteurs. Welke kijker (of lezer) zit te wachten op beelden van een pingpongende Connie Palmen of een rugbyende Tommy Wieringa?

Vorig seizoen waren ze toch echt te zien. Net als die terugkerende momenten waarop de presentator plechtig zwijgt als zijn gast achter het bureau heeft plaatsgenomen. Ssst...de schrijver schrijft.

Literatuur en televisie, een soepel huwelijk is het zelden. Boekenprogramma's in tv-studio's zijn doorgaans aangewezen op onmogelijke tijdstippen (nog voor het Buitenhof, dat idee). En haast altijd loert het Michaël Zeeman-syndroom: voer voor intellectuelen, maar ieder ander ontneemt het eerder de lust tot lezen.

Verfrissend

Wel zo verfrissend als een boekenprogramma de hort op gaat, om romans na te jagen die half Nederland voor zijn lijst heeft gelezen. Toch viel gisteren de tweede aflevering van Benali Boekt, waarin een Een Vlucht Regenwulpen werd behandeld, wat tegen. Misschien kwam het omdat schrijver Maarten 'Hart nog leeft. Zoiets maakt het verhaal erachter toch altijd minder mythisch.

Storender was dat de uitzending alle kanten op zwalkte. Het ging over de kritieken op het boek, over de plaatselijke bibliotheek, over het huis van de schrijver, diens zus kwam ook nog even langs, maar waar het ging het nou eigenlijk over? Het decor van de roman? De tijdsgeest?

Dat laatste kwam wellicht nog het meest aan bod. Uitgevers memoreerden de tijd dat tv-programma's nog niet uitmaakten welke schrijvers succesvol werden. Dat bepaalden VN, Elsevier en HP wel. Ondertoon: mooi was die tijd, toen kwaliteit nog gewoon kwam bovendrijven.

Flarden

Opvallend genoeg waren er meerdere flarden van oude tv-uitzendingen te zien die de auteur nu juist wel in het zadel hadden geholpen. Meest bizar was een fragment uit EO's Tijdsein, waarin een oom van 't Hart waarschuwde voor het werk van zijn neef.

“Jonge mensen, hou dat evangelie nou vast, en leeft daarbij. Want daar kun je bij leven zalig bij worden. Daarbij wel, niét bij de boeken van Maarten 't Hart.” Tsja, zo'n oom zou iedere schrijver die om een beetje publiciteit verlegen zit wel willen hebben.

Erna volgde een stukje van een tv-documentaire over Jehova's Getuigen die de schrijver in spe ooit op zijn studentenkamertje zag. Een flits, meer was het volgens 't Hart niet. Maar toch, een tv-programma gaf hem het laatste zetje om van zijn geloof te vallen en, uiteindelijk, zijn klassieker te schrijven.

Hoe stroef het huwelijk tussen literatuur en tv meestal ook: zo af en toe beleeft het gelukzalige momenten.

---

Benali Boekt, NTR, zondag Ned 2, 19.50 uur