Hij had bij Stalingrad gevochten en verloren. De boomlange Grisja Baindoerasjvili kreeg een duivelse keuze. Of je vecht voor Stalin, of je vecht voor Hitler. Door Olaf Koens

Hij trok vrijwillig een nazi-uniform aan en verbleef tot 1945 op een klein en rustig eiland ergens aan de Noordzee.

De oorlog was bijna voorbij. Maar toen de Duitsers besloten het bataljon Georgiërs in te zetten bij de slag om Arnhem vloog er de nacht voor vertrek een lichtpijl over het eiland. In één nacht brachten de Georgiërs ruim 400 Duitse soldaten om het leven.

Hoewel de bevrijding van Nederland in zicht was stuurden de Duitsers een bataljon dat Texel uitkamde. Vijf weken lang vochten de Georgiërs een guerrilla-oorlog, een opstand die aan 117 Texelaars, ruim 500 Georgiërs en honderden Duitsers het leven heeft gekost. Texel was Europa's laatste slagveld.

Pijn

In een ijzersterkedocumentaire laat filmmaker Arnold van Bruggen zien hoe het eiland worstelt met die geschiedenis.

De Georgiërs zijn thuis als helden ontvangen, maar realiseren met moeite dat Texel zonder kleerscheuren uit de oorlog was gekomen wanneer de opstandige Sovjetsoldaten in Duitse uniformen zich kalm hadden gehouden.

Heldenpapieren

Baindoerasjvili overleefde de opstand, maar toen kwam het grootste probleem. Hij moest terug naar huis. Collaborateurs, gevangenen en gewone overlevenden zagen bij terugkeer in de Sovjet-Unie eerder executiepelotons dan welkomscommissies.

De Canadese bevrijders voorzagen met behulp van de Communistische Partij Nederland de Georgische opstandelingen van heldenpapieren.

Partizanen

"We zijn half Europa te voet doorgelopen. Af en toe konden we meeliften met een transportwagon", vertelt Baindoerasjvili. Ze overleefden de tocht door het brandende Europa en moesten van Moskou aan het werk in een chemische fabriek in Bakoe.

"Daar zijn we gewoon weggelopen. De opstand zit eenmaal in je bloed, we waren partizanen". Baindoerasjvili is te voet terug gegaan naar Kazbegi, een kleine stad aan de voet van de Elbroesberg. Hij woont er tot op de dag van vandaag.