Ach ja, De Dam. Het kan geen toeval zijn dat precies die plek zulke rare, verwarrende emoties oproept. Door Nico Dijkshoorn.

Ga naar een willekeurige verjaardag en wacht in een kring, gezellig om een tafel met stukjes kaas, tot het vierde biertje bij je ooms en tante’s er in glijdt en ja hoor, daar begint het gekwek over het schoonvegen van De Dam.

Nog steeds, 50 jaar later, wordt het gevierd als een overwinning, de wilde actie van een groep militairen die alle hippies van het plein knokten.

Die oude botten vullen zich langzaam met trots als er wordt verteld hoe dat langharig tuig bij het monument weg werd getrapt. Ons monument.

We hebben het hier nog steeds over vrijheid.

Hand in hand

Als De Schreeuw tijdens de herdenkingsdienst op De Dam iets heeft aangetoond, dan is het wel dat we nooit meer vrij zijn. We doen wel net alsof en gaan hand in hand met onze kinderen naar het leggen van een krans staan kijken, maar er hoeft maar iemand achter uit zijn keel te rochelen of er gaat per ongeluk een kind op een ballonnetje staan en de massa komt in beweging. Doodsbang voor een aanslag.

We kunnen de vrijheid herdenken en vieren wat we willen, maar in onze koppen is het voorgoed oorlog en eenzame opsluiting. Woensdag hebben we met zijn allen gedaan alsof we vrij zijn. Daar zijn we in Nederland heel goed in.

Niks aan de hand. Het gaat hier, toevallig precies tot aan de grens, fantastisch. Maar roept er een verwarde gek tijdens een herdenking heel hard om twee porties bitterballen en een frietje met, dan draven we als lemmingen over straat. Weg bewegend van denkbeeldig terroristisch gevaar.

Enge Arabieren

Het is niet fijn om toe te moeten geven, maar na het incident op De Dam is het officieel: we zijn nooit meer vrij. Er is niet veel voor nodig geweest. Maar twee torens hebben Enge Arabieren om hoeven gooien om ons allemaal op de knieën te krijgen. En zeg niet dat we het niet hebben verdiend.

Dat maakt deze dagen zo treurig. Balkenende zijn toespraak, waarin hij Miep Gies opvoerde als een vrouw die, dwars tegen haar angst in, haar geweten had gevolgd, was, zeker na het gehol vlak na de twee minuten stilte, volkomen ongepast. Wat voor gewicht hebben zijn woorden als juist hij symbool staat voor militaire onderdanigheid en lafheid.

Niemand heeft ooit zo naakt zijn doodsbange buikje aan Amerika getoond als Jan Peter Balkenende. Geen groter verschil bestaat er tussen Miep Gies en onze premier. Zij handelde omdat ze niet anders kon, hij handelt altijd vanuit de politieke berekening.

Onzin

Juist dat misplaatste gezwelg, ieder jaar ons weer onderdompelen in een oorlog van 65 jaar geleden, die rare trots op onze zogenaamde vrijheid, maakt ons kwetsbaar. Het incident op De Dam toonde het genadeloos aan: diep van binnen weten we allemaal dat het onzin is. We zijn niet vrij en zullen nooit meer vrij zijn. We zijn doodsbang.

Iedere neergezette plastic tas, hij zit niet meer, zoals een jaar of 15 geleden, vol met bloemkool, prei en gehakt, maar automatisch met smeulende explosieven. Iedere schreeuw begrijpen wij als de laatste groet van een zelfmoordterrorist.

De hele Dam stond dinsdag vol met getraumatiseerde mensen. Een plein vol Nederlanders in de ontkenningsfase. Een schreeuw en twee keer het woord bom waren genoeg om alles uit ons handen te laten vallen en te hollen voor ons leven.

Misschien is dat de les. Echt voelen hoe dat is, hollen voor je leven.