Het mooiste beeld van de verkiezingen komt uit de hoge hoed van Rita “dat heb ik weer” Verdonk. Zij praat, tijdens een straatinterview, binnen een minuut een lul aan de vrouwelijke lijsttrekker in Eindhoven. Door Nico Dijkshoorn

Het is nogal pijnlijk. Als antwoord op een simpele vraag dreunt Rita, volledig op de automatische piloot, een belachelijke reeks complimenten op en schetst een ontroerend beeld van een partijgenoot die zij blijkbaar helemaal niet kent.

Je weet het wel, maar je kijkt de politiek weer eens midden in het zwerende gezicht. Rita staat, zoals zo velen om haar heen, maar wat te ouwehoeren. Je weet ook meteen hoe dat is gegaan.

Vloekend in de auto stappen, Fred zeggen tegen een chauffeur die Rob heet en je onderweg laten bijpraten door een PR man, die twee jaar geleden nog vakken stond te vullen in Albert Heijn.

Het is de totale desinteresse, de enorme honger naar macht, die Rita daar verlamt. Zo vast zitten in je lullige politieke ambities dat je, als het landelijk niet lukt, dan in godsnaam maar mee gaat praten over een nieuwe schommel en een klimrek in de wijk Vreugdenhoven.

Geregisseerde emotie

Dat is wat ik gisterenavond, tijdens een avondje verkiezingsuitslagen volgen, vooral zag: de uit het hoofd geleerde boodschap. De geregisseerde emotie. Vooral bij Agnes Kant. Die had, na de dramatisch verlopen debatten op Radio 1 en bij Pauw en Witteman, een middagje met wat mediadokters om de tafel gezeten. Dat moeten mooie gesprekken zijn geweest.

‘Agnes, kijk me eens aan. Ja, goed zo. Wat deed je nou net, toen de koffiejuffrouw langskwam? Precies, schreeuwen. En wat schreeuwde je? Geen suiker, hoer. Ja, precies. En voor wie komt de SP op? Zeg het maar. Voor de zwakkeren in de samenleving, ja. Dus wat moet je dan niet doen? Geen hoer schreeuwen. Schrijf je dat even op, in je handpalm? Geen hoer zeggen. Niet schreeuwen. En schrijf op je andere hand: “niet de mond laten hangen. Niet met enge dunne armen zwaaien.” Denk je dat dat gaat lukken? Antwoord nou nog eens, en dan zachtjes. Goed zo! Houd dat vast!”

Gedrogeerd

Agnes Kant leek gisteren de eerste minuten van het slotdebat gedrogeerd aan tafel te zitten. Je zag het malen in haar hoofd, als Femke aan het woord was. “Geen hoer roepen, geen hoer roepen, niet schreeuwen.” Je zag haar wegdromen als Femke sprak. Waarom kon zij dat niet, praten met zo’n omfloerst stemmetje? Femke kan hardop fluisteren. Dat is een gave. Wat ze ook zegt, al is het het woord “kernkoppen” of “hondenbelasting”, het klinkt als een oneerbaar voorstel.

Femke, daar wil je in de kibboets voor eeuwig sinaasappels mee plukken. Jij, in een stenen nederzetting, wachtend op het meisje waar je deze vakantie verliefd op bent geworden. Daar komt ze aanlopen met een mand vol natte zuidvruchten. Ze zwaait naar je. Je weet het zeker, Groen Links is jouw partij. Agnes Kant plukt geen sinaasappels, die schreeuwt in twee seconden een hele boom leeg. Hoef je alleen maar naast haar te gaan staan met een lege mand.

Doodsbang

Agnes hield het precies zes minuten vol en veranderde toen weer in de gelijkhebbende, met de armen zwaaiende tanige vrouw. Je keek er naar en wist: hier spoelt iemand 30 jaar werk van Jan Marijnissen door het toilet. Kant is de Verdonk van de SP. Ongeschikt voor politiek maar zo doodsbang voor het echte leven dat ze in godsnaam maar wat doorkeutelt.

Dat is wat ik zag gisterenavond. Doodsbange mensen die, met een bataljon spindoctors om zich heen, voorbereide antwoorden probeerden te geven op de gestelde vragen. Dat is niet nieuw, maar nooit was het zo duidelijk zichtbaar als gisteren. Mark Rutte, hij ontroerde zowaar. Dat geforceerd daadkrachtige, en toch blijft hij de jongen die met natte haren in zijn pyjama er nog even bij mag zitten.

Nat washandje

Balkenende had opeens weer zijn hangende Donald Duck-lipje. Hij zat er, ondanks de trainingen, bij alsof hij met een nat washandje de kont van Bush voorzichtig moest wassen. Bos had de opdracht gekregen om dolblij te zijn met het verlies. Dat lukte slecht. Het slotdebat van gisterenavond bevat studiemateriaal voor jaren.

Alleen Wilders was er niet bij, maar die hoeft ook geen rol te spelen. Je wist waar die zat. In zijn bunker, alleen, met een overwinning in Almere op zak. Waar je dan blij mee kunt zijn.