Voetballen op karakter

Waarom gaat Duitsland het EK winnen? Omdat bondscoach Joachim Löw een nieuwe manier heeft gevonden om met zijn spelers te communiceren. Door Jean Wagemans.

In een recent interview vertelt Löw dat hij enkele veranderingen heeft doorgevoerd in de manier waarop hij met zijn spelers communiceert. De trefwoorden van de nieuwe benadering luiden “open communicatie op ooghoogte”, “goed omgaan met kritiek”, “transparantie” en “tolerantie”.

Maar willen de spelers niet gewoon duidelijke instructies krijgen? Löw legt uit: “Aber Sie können heute nicht mehr von oben ab etwas anordnen, Sie müssen die Spieler überzeugen” (ZEIT Magazine, 31 mei 2012).

Horizontaal

Dit antwoord sluit naadloos aan op een hedendaagse maatschappelijke trend die met de term ‘horizontalisering’ wordt aangeduid. Vroeger verliep de communicatie verticaal. De autoritaire leider deelde een bevel uit, en het serviele personeel gehoorzaamde.

Maar tegenwoordig verloopt de communicatie horizontaal. De leider is gelijkwaardig aan zijn personeel. Als primus inter pares moet hij zijn mensen ervan zien te overtuigen dat hij de juiste beslissing heeft genomen.

Voorwaar geen gemakkelijke opgave. Want elk personeelslid heeft zo zijn psychische eigenaardigheden. Daarin ligt echter ook meteen de oplossing van het probleem.

Retorica

Volgens de klassieke retorica heeft een overtuigingspoging meer kans van slagen wanneer de spreker zijn boodschap weet af te stemmen op het karakter van degene die hij wil overtuigen. De Griekse filosoof Plato verwoordt dit inzicht als volgt:

“Zolang ik voor elke zielsnatuur niet de bijpassende soort rede weet te vinden […] zal ik niet in staat zijn – althans niet in de mate waarin dat uit de aard der zaak mogelijk is – het oratorische genre kunstvaardig te beoefenen, noch in zijn didactisch, noch in zijn overredend aspect” (Phaedrus 277b-c, vertaling De Win).

Afstemmen

Maar Löw hoef je niets te vertellen over de klassieke retorica. In nauw overleg met de ‘Mannschaftpsychologe’ stemt hij zijn aanwijzingen af op het karakter van de spelers.

“Bevor ich mit Spielern rede, frage ich mich, auf welchen Wege ich sie am besten erreiche. Dabei berate ich mich oft mit unserem Mannschaftpsychologen Hans-Dieter Hermann. Manche Spieler brauchen eine eher emotionale Ansprache, bei anderen kommt man besser mit rationalen, klaren Anweisungen weiter.”

Het is Löw gebleken dat aanvallende spelers als Podolski, Götze en Özil het beste op een emotionele manier kunnen worden aangeproken. Terwijl de verdedigende spelers in het elftal liever rationele aanwijzingen ontvangen over de speelstrategie.

Nederland

Morgen speelt Duitsland tegen Nederland. Het land waar iedereen op ooghoogte met elkaar communiceert. Het land waar het woord ‘autoriteit’ een negatieve lading heeft. Het land waar horizontaal communiceren geen trend is, maar een traditie.

Maar wacht eens even. Löw heeft gewoon de Nederlandse manier van communiceren overgenomen! In het onwaarschijnlijke geval dat Nederland morgen van Duitsland verliest, zou dat nog wel eens een troostrijke gedachte kunnen zijn…

Tip de redactie