Volgens filosoof Jos de Mul heeft Pim Fortuyn het aan zichzelf te wijten dat hij is vermoord. Welke gedachtekronkels liggen aan dit standpunt ten grondslag? Door Jean Wagemans.

Afgelopen woensdag sprak De Mul in de zogeheten Rotterdam Lezing over het politieke optreden en de dood van Fortuyn. Marco Pastors, voormalig partijgenoot van Fortuyn, was gevraagd als coreferent op te treden.

Maar nadat Pastors de tekst van de lezing had doorgenomen, liet hij de organisatie weten voor de eer te bedanken: “Het is prima om Fortuyn de maat te nemen, maar in een week waarin hij herdacht wordt, moet dat wel met enig respect gebeuren” (NRC, 2 mei 2012).

Complimenteus

Het valt prima te verklaren dat Pastors heeft afgezegd. De Mul beschrijft het optreden van Fortuyn namelijk in psychoanalytische termen. Hij bestempelt hem als een “reïncarnatie van de oervader” (NRC, 3 mei 2012).

En dat is bepaald niet complimenteus bedoeld: "Een dergelijke oervader oefende als een despoot macht uit over de horde. Hij hield van niemand behalve zichzelf. Van de anderen hield hij alleen voor zover ze zijn behoeften dienden."

Vadermoord

Fortuyn wordt in de lezing dus opgevoerd als een despotische leider met narcistische trekjes. Maar De Mul gaat nog een stapje verder. Door Fortuyn te bestempelen als een reïncarnatie van de oervader, meent hij tevens te kunnen verklaren waarom Fortuyn is vermoord.

"Volgens Freud liep het met de oervader slecht af omdat de zonen vroeg of laat tegen hem in opstand kwamen. Nadat zij de oervader hadden vermoord, brak een strijd van allen tegen allen uit."

Scenario

Je hoeft geen filosofie gestudeerd te hebben om te weten dat het met de voorspellende kracht van de psychoanalyse niet best is gesteld. Alsof je op basis van het "scenario van de oervader" het verloop van de geschiedenis zou kunnen uittekenen!

Maar De Mul denkt daar iets anders over. Volgens hem stond de moord op Fortuyn in de sterren geschreven. Sterker nog. Hij argumenteert dat Fortuyn er destijds zelf de aanzet toe gegeven heeft.

Onvermijdelijk

Want Fortuyn heeft in een interview met De Volkskrant gezegd dat hij het eerste artikel van de Grondwet wilde afschaffen. En volgens De Mul moet het uiten van die wens begrepen worden als een "de rechtstaat opschortende daad" die "onvermijdelijk enige vorm van symbolisch of reëel geweld oproept".

Pardon? Dus Fortuyn heeft zijn eigen doodvonnis getekend, omdat hij in de hoedanigheid van oervader een proces in gang gezet heeft dat onvermijdelijk tot zijn eigen dood leidt? Ik heb wel eens grotere onzin gehoord. Maar niet vaak.