De Noorse aanslagpleger Anders Breivik lijdt aan een ernstige psychische stoornis. Althans, dat zeggen de twee forensisch psychiaters die hem hebben onderzocht. Niet iedereen is bereid deze conclusie te aanvaarden. Door Jean Wagemans.

Breivik pleegde op 22 juli 2011 kort na elkaar twee aanslagen. Eerst bracht hij een autobom tot ontploffing voor een regeringsgebouw in het centrum van Oslo. Vervolgens schoot hij tientallen jongeren dood die een bijeenkomst hadden op het eiland Utøya.

Volgens de onderzoekers lijdt Breivik aan paranoïde schizofrenie en is hij ontoerekeningsvatbaar. Als de rechter deze conclusie overneemt, dan gaat hij niet naar de gevangenis, maar naar een psychiatrisch ziekenhuis.

Complot

Dat lijkt misschien gunstig voor Breivik. Maar dat hoeft het niet te zijn. Als hij bij zijn volle verstand is, dan krijgt hij maximaal twintig jaar gevangenisstraf. Maar als hij ontoerekeningsvatbaar is, dan moet hij in het psychiatrisch ziekenhuis blijven totdat hij is genezen. En dat zou best wel eens langer dan twintig jaar kunnen duren.

Sommige mensen zullen deze informatie beschouwen als het ultieme bewijs dat de onderzoekers de conclusie uit hun duim hebben gezogen. Ja, ja, ze zeggen alleen maar dat die Breivik niet helemaal klontjes is omdat ze daarmee kunnen voorkomen dat hij na twintig jaar weer op vrije voeten komt.

Als het motief verzonnen is, dan is de complottheorie nabij.

Geruststellend

Niettemin schijnt achtendertig procent van de Noren de conclusie van het rapport te onderschrijven. Met de onderzoekers zijn deze Noren van mening dat Breivik ‘krankzinnig’ is. Ze kunnen zich niet voorstellen dat een ‘normaal’ iemand tot zulke gruweldaden in staat is.

Voor Beatrice de Graaf en Elke Geraerts is dit gegeven een reden om het rapport “met voorzichtigheid en kritische terughoudendheid” te betrachten. Volgens hen leidt het rapport tot een onwenselijke reductie van het besef dat ieder willekeurig persoon in staat is om te doen wat Breivik heeft gedaan.

“Het oordeel klinkt als een soort valse geruststelling. Het besef dat iedere buurman, kennis of collega met zulke moordplannen zou kunnen rondlopen, wordt hiermee sterk gereduceerd” (NRC Handelsblad, 3 december 2011).

Krankzinnig

Dus de conclusie dat Breivik ‘krankzinnig’ is moet worden betwijfeld omdat deze conclusie de Noren te veel bevestigt in hun onjuiste opvatting dat ‘normale’ mensen niet in staat zijn om zoiets te doen?

Over krankzinnig gesproken! Je betwijfelt toch ook niet dat het regent omdat dit tot gevolg heeft dat je nat wordt? De gevolgen van het aanvaarden van een standpunt zeggen niets over de waarheid ervan.

Complottheorieën en bizarre redeneringen. Waarom geloven we de onderzoekers niet gewoon op hun woord? Is dat nou zo moeilijk? Oh sorry, de moeilijkheid iets te geloven zegt natuurlijk ook niets over de waarheid ervan...