Een sappig verhaal

Volgens Jolande Sap (GL) is minister-president Rutte niet consequent. Het verhaal waarmee zij deze stelling probeert te bewijzen, is erg informatief. Maar is het ook consequent? Door Jean Wagemans.

Afgelopen week werd bekend dat een groep van gerenommeerde wetenschappers de leden van de Tweede Kamer gaat voorzien van feitelijke informatie. Het lijkt erop dat deze geleerde feitenbrigade voorlopig niet bij de fractievoorzitter van Groen Links op bezoek hoeft.

In een vlammend betoog over de ethische inconsequenties van minister-president Rutte maakt Sap melding van het feit dat het onderscheid tussen Verantwortungsethik en Gesinnungsethik afkomstig is van de beroemde socioloog Max Weber (NRC, 25 mei 2011). Als ik zoiets lees denk ik meteen: verdomd interessant, maar gaat u verder!

Pragmatisch of principieel

Sommige politici zijn principieel, andere zijn pragmatisch. Een principieel politicus beoordeelt een beleidsvoorstel door na te gaan of het op de juiste principes is gebaseerd. Dit heet ook wel ‘handelen vanuit een Gesinnungsethik’.

Volgens Sap handelde Rutte vanuit deze ethiek toen hij als oppositiepoliticus een motie van wantrouwen indiende tegen het kabinet Balkenende: “Het was een motie die louter uitdrukking gaf aan ferme principes en overtuigingen, zonder zich te bekommeren over de praktische gevolgen daarvan.”

Een pragmatisch politicus beoordeelt een beleidsvoorstel door te kijken naar de effecten ervan. Welke principes aan het voorstel ten grondslag liggen, is verder niet van belang. Het gaat louter en alleen om de gevolgen. Dit heet ‘handelen vanuit een Verantwortungsethik’.

Volgens Sap handelt Rutte vanuit deze ethiek nu hij als minister-president zaken doet met de PVV en de SGP. Want het gaat hem daarbij niet om “de principes en opvattingen” van deze partijen, maar om “de gevolgen van de maatregelen” die het kabinet neemt.

Controleren en afrekenen

Aan het eind van haar betoog beschuldigt Sap het kabinet ervan dat het vaag blijft over de doelstellingen die het wil bereiken. Sap vervolgt: “Zo is het onmogelijk om het kabinet af te rekenen op de effecten van zijn beleid. De Tweede Kamer wil het kabinet kunnen controleren, inderdaad vanuit een Verantwortungsethik.”

Nu dacht ik toch echt dat ik het goed had begrepen. Maar als Sap werkelijk politiek bedrijft vanuit een Verantwortungsethiek, dan kan het haar toch juist geen donder schelen of Rutte consequent is of niet? Ze beoordeelt de kabinetsplannen dan louter op de effecten. En niet op het gedrag van degene die de plannen naar voren brengt.

Bovendien, waarom zou het haar in dat geval wat uitmaken dat de PVV en de SGP wisselgeld krijgen voor hun steun aan het regeringsbeleid? Als Sap consequent vanuit dit type ethiek zou handelen, dan zou zij het regeringsbeleid gewoon beoordelen op de gevolgen ervan. Hoe dat beleid tot stand is gekomen, is dan compleet irrelevant.

Goed punt

Boeken over diarree moeten dun zijn. Deze stelling is afkomstig van de beroemde socioloog Gummbah. En ik denk dat hij daar een punt heeft. Het klinkt misschien minder geleerd dan het betoog van Sap, maar het is wel consequent gedacht.

Tip de redactie