Duizendmaal excuses!

De ene helikopteractie is de andere niet. Terwijl president Obama alle lof kreeg toegezwaaid voor de actie in Pakistan, moest minister Verhagen (CDA) de vraag beantwoorden of Nederland excuses had aangeboden aan Libië. Dat deed hij op onnavolgbare wijze. Door Jean Wagemans

Bij de mislukte helikopteractie in Libië werden drie Nederlandse militairen gevangen genomen. Na geheime onderhandelingen werden ze weer vrijgelaten. Heeft Nederland losgeld betaald? Heeft Nederland zijn excuses aangeboden aan een misdadig regime? Opheldering is geboden.

Over het al dan niet aanbieden van excuses zegt Verhagen het volgende: “Feitelijk is het zo dat voor het binnenkomen van het luchtruim normaliter toestemming gevraagd hoort te worden. Op het moment dat erkend wordt dat dat gebeurt, kunt u dat opvatten als een excuus. De vraag is hoe je het formuleert” (NOS, 11 maart 2011).

Dikke pret

Deze woorden leidden tot grote hilariteit. Het praatprogramma ‘Pauw en Witteman’ herhaalde het fragment wel drie keer. Maar zo dik als de pret was, zo mager was de duiding. Zie je wel! Verhagen bewijst weer eens dat politici overal omheen draaien en nooit eens normaal antwoord geven.

Maar Verhagen bewijst iets heel anders. Namelijk dat hij een meester is in het beantwoorden van lastige vragen. En dat hij een goed ontwikkeld gevoel voor humor heeft. Hoe zit het nou, heeft Nederland wel of niet zijn excuses aangeboden aan Libië?

Humor om te lachen

Stel dat iemand vraagt: “Kun je mij die pen even aangeven?” Dan moet je eens antwoorden: “Ja hoor, dat kan ik wel.” Vervolgens net lang genoeg wachten tot het verzoek wordt herhaald. En dan antwoorden, met gespeelde ergernis: “Ik zei toch al dat ik dat kan?” Echt ont-zet-tend grappig. Nooit gedaan zeker?

Dit type humor is gebaseerd op het feit dat voor het doen van een verzoek verschillende mogelijkheden bestaan. Je kunt zeggen: “Geef mij die pen eens aan!” Maar dat is erg onbeleefd. Daarom is er een stilzwijgende afspraak dat je op een beleefde manier iets kunt verzoeken door te informeren of iemand in staat is om het verzoek in te willigen.

Niemand is echter verplicht om zich aan die afspraak te houden. Dus als iemand vraagt of je iets ‘kunt’ doen, dan zijn er twee interpretatiemogelijkheden. Jeemt de vraag letterlijk. Dat is lachen. Of je vat de vraag op als een verzoek. Dat is normaal.

Iedereen blij

Zo’n stilzwijgende afspraak geldt ook voor het maken van excuses. Verhagen schatte de situatie blijkbaar zo in dat sommige mensen het verwerpelijk zouden vinden als Nederland zijn excuses had aangeboden aan Libië. Tegen deze mensen kan hij volhouden dat dit niet is gebeurd. Er is immers niet letterlijk gezegd: “Sorry dat we geen toestemming hebben gevraagd.”

Andere mensen zouden het verdacht hebben gevonden als er geen excuses waren aangeboden. Is er dan misschien losgeld betaald? Tegen deze mensen kan Verhagen volhouden dat het bij excuses is gebleven. Het erkennen van het feit dat ergens normaliter toestemming voor vereist is, kan immers worden opgevat als het aanbieden van excuses.

Wie het laatst lacht

Verhagen maakt dus op een intelligente manier gebruik van de stilzwijgende afspraken over het maken van excuses. Heel knap gedaan. Maar bij de volgende verkiezingen kan hij beter niet beleefd vragen of de mensen op hem ‘kunnen’ stemmen. Ze zullen vast antwoorden: “Ja hoor, dat kunnen wij wel!” En dan zal pas echt blijken of hij een goed ontwikkeld gevoel voor humor heeft…

Lees meer over:

NUwerk

Tip de redactie