Politici worden regelmatig beschuldigd van ‘draaien’. Afgelopen week was Elbert Dijkgraaf (SGP) aan de beurt, enige tijd geleden Mark Rutte (VVD). Hoe reageerden zij op deze beschuldiging? Door Jean Wagemans.

Afgelopen week beweerde Van der Ham (D66) dat Dijkgraaf (SGP) aan het draaien was in de discussie over de koopzondagen: “Hij voelt duidelijk nattigheid.''

''Als wetenschapper schreef hij dat er geen doorslaggevende argumenten zijn om de besluitvorming over koopzondagen nationaal te regelen. Als politicus zegt hij nu het tegenovergestelde”

Rutte gaf in het debat met de Tweede Kamer over de politietrainingsmissie in Afghanistan de ene garantie na de andere. De dag erna werd hem door Sven Kockelmann gevraagd of hij wist van wie de volgende uitspraak was: “Garantie kun je alleen geven op stofzuigers”. Rutte gaf toe dat hij dat vroeger inderdaad beweerd had.

Draaikont

Dijkgraaf en Rutte zijn zeker niet de enige politici die van ‘draaien’ zijn beschuldigd. Het meest bekende voorbeeld is Wouter Bos (PvdA). Tijdens een debat zei Jan Peter Balkenende (CDA) tegen hem: “U draait en u bent niet eerlijk”. Deze woorden hebben hun uitwerking niet gemist. Bos is nooit echt van zijn reputatie van draaikont afgekomen.

Een politicus zal een dergelijke beschuldiging dus zo effectief mogelijk willen pareren. Daarvoor bestaan verschillende mogelijkheden. Een daarvan is botweg ontkennen dat je eerst A hebt beweerd en nu B. Maar deze optie werkt meestal niet, want bijna alles wat een politicus zegt wordt vastgelegd. Wat dan wel?

De kennis van nu

De van ‘draaien’ beschuldigde politicus kan ook proberen uit te leggen waarom hij vroeger mening A had en nu mening B. Of waarom het destijds goed was om A te doen, maar nu beter is om B te doen. Of dat hij destijds met A eigenlijk iets anders bedoelde. Iets dat niet in tegenspraak is met B.

Maar al deze ingewikkelde verhalen over ‘veranderende omstandigheden’ en ‘voortschrijdend inzicht’ worden tegenwoordig niet meer zo gemakkelijk geaccepteerd. Om nog maar te zwijgen over de toverformule ‘met de kennis van nu’. Daar kun je als politicus echt niet meer mee aankomen. De kennis van nu, dat is een vrind van vroeger.

Het was een grapje

Rutte pakte het heel anders aan. Hij lachte en zei: “Dus het woordgrapje gaat niet meer zo werken, want stofzuigers plus politietrainingsmissies in Afghanistan, dat is een wat te lange zin.” Zo wist hij te voorkomen dat hij een vaag verhaal moest houden over voortschrijdend inzicht met betrekking tot de situaties waarin je als politicus garanties kunt verstrekken.

En het werkte. Kockelmann lachte vriendelijk mee en liet het verder voor wat het was. Het enige nadeel van deze strategie is dat Rutte de volgende keer iets anders moet verzinnen. De meeste grappen zijn maar één keer leuk. Bovendien, als “stofzuigers plus politietrainingsmissies in Afghanistan” al een te lange zin wordt...

En hoe reageerde Dijkgraaf op de beschuldiging? Hij ontkende dat hij aan het ‘draaien’ was. Van der Ham had gewoon verkeerd uit zijn wetenschappelijke stuk geciteerd. Het ging er namelijk om dat gemeenten binnen de marge van het landelijk vastgestelde maximum van twaalf koopzondagen zelf moeten beslissen of ze een koopzondag willen. Ja, zo kan het natuurlijk ook. Wellicht iets minder grappig, maar zeker zo effectief.