Aan alles komt een eind

'Het was niet ongezellig', maar 'aan alles komt een eind.' 'Het is mooi geweest.' Clichés: we kunnen niet zonder. Let er maar eens op. Door Wouter van Wingerden van Onze Taal.

Na 150 taalcolumns is dit de laatste. Daar zouden we heel goed een uitdrukking voor kunnen gebruiken: 'We breien er een eind aan', 'De koek is op' of 'We gooien het bijltje erbij neer.' Zulk figuurlijk taalgebruik is cliché, maar wel expres.

Veel onopvallender, maar des te leuker om te observeren, zijn clichéformuleringen waarvan je niet beseft dat ze cliché zijn. Dat komt doordat ze heel letterlijk zijn. Het zijn dan wel geen uitdrukkingen, maar ze zitten kant-en-klaar in je hoofd: je hoeft ze alleen maar op te lepelen.

Hoe vertrouwder de situatie, hoe meer clichés. Bij een afgezaagd onderwerp als het weer bestaan er heel wat. Je beseft het niet als je het zegt, maar zinnen als de volgende zijn al honderdduizend keer precies zo geuit: 'Ik moest krabben.' 'Wat vandaag valt, valt morgen niet.' 'Je kunt goed merken dat het alweer langer licht blijft.' 'Uit de wind en in de zon is het prima uit te houden.'

Verjaardag

Nog zo'n clichésituatie: een verjaardag. Gegarandeerd dat je de visite kunt betrappen op standaardformuleringen als 'Hoe voelt dat nou, 34?' 'En, ben je verwend?' 'Zat hier al iemand?' 'Dat sla ik niet af.' En misschien ook wel: 'Wil je me soms dronken voeren?'

Die clichés kunnen behoorlijk lang zijn: 'Heb je nog trek in koffie of ben je al toe aan iets sterkers?' Je weet ook precies hoe laat het is als dit gezegd wordt: zo tegen negenen. Bij veel van zulke uitspraken herken je meteen een situatie uit het dagelijks leven.

Kinderen

Ga maar na, de volgende zinnetjes roepen direct een context op. 'Begin jij nou ook al?' 'Daar ben ik nou mee getrouwd.' 'Dan zal het wel niet belangrijk geweest zijn.' 'Er zijn kinderen bij!' 'Gaat dat wel goed daar in die keuken?' 'Het is jóúw geld.' 'Ik word er nóg emotioneel van.' 'Is het weer niet goed genoeg voor meneer?' 'Ja, dat zouden we allemaal wel willen.'

'Je bent me net voor!' 'Kijk je uit voor je vingers?' 'Kon je de auto een beetje kwijt?' 'Maak me maar wakker als we er zijn.' 'Nou laten we je zitten met de afwas!' 'Pas op hoor, ik doe het!' 'Toen keek je wel even raar op zeker?' 'Wanneer had ik dat moeten doen dan?' 'We hadden wel beroofd kunnen worden!' 'We waren je al kwijt.' En: 'Zo, vakantieganger!'

Formules

Sommige van die formuleringen zijn zelfs heuse formules: je hoeft alleen maar variabelen in te vullen. Zo zijn 'Ze verzinnen ook de raarste dingen, tegenwoordig' en 'Ze nemen ook de meest onwaarschijnlijke columnisten aan, tegenwoordig' in feite het cliché 'Ze x'en ook de y'ste z'en, tegenwoordig.'

Als je er eenmaal op let (kijk, dat is er weer een), struikel je er voortdurend over. Een paar mensen bij Onze Taal hebben al duizenden van die clichés verzameld, en elke week komen er nieuwe bij. Een greep uit de vondsten van de laatste dagen: 'Dat kan je best zelf.' 'Het geld moet ergens vandaan komen.' 'Je hebt het maar zwaar met me.' 'Waar komen al die mensen ineens vandaan?' En: 'Was er voetbal dan?'

Meehelpen

Wie wil er meehelpen met verzamelen? Spits je oren voor clichés en noteer ze direct op papier of in je telefoon, want anders vergeet je ze binnen een halve minuut (let op: we zoeken dus géén uitdrukkingen die al in (uitdrukkingen)woordenboeken staan).

Mail je vondsten naar cliche@onzetaal.nl en hou Onze Taal de komende tijd in de gaten.

Afscheid

Maar nu nemen we afscheid, met veel dank aan NU.nl en aan alle lezers van onze columns. 'We stappen maar weer eens op.' 'Het is morgen weer vroeg dag.' 'Is het alweer zo laat?' 'Dat moeten we gauw weer eens doen!'

'Ik kan hier ook niks meer zeggen!'

Reageren? Ga naar www.onzetaal.nl.

Lees meer over:
Tip de redactie