Sinds een paar dagen kun je een heleboel over je achternaam te weten komen in de Nederlandse Familienamenbank. Die databank laat mooi zien hoe vaak we toch in de streek van onze verre voorouders blijven hangen. Door Onze Taal.

Het Meertens Instituut heeft weer eens een leuke snuffelsite op internet gezet. Je kunt nu zien wat je achternaam betekent, welke namen erop lijken en waar en hoe vaak hij in Nederland voorkomt.

En dan blijkt duidelijk hoe honkvast we na minstens twee eeuwen van vaste achternamen nog steeds zijn.

Duinen

Zo wonen veel Vissers nog altijd in de buurt van water: rond de Oude IJssel, de Biesbosch en in Friesland, met Schiermonnikoog aan kop (4,1% van de inwoners heet Visser). En niet toevallig heten Friezen ook nogal eens Van der Zee, Van der Meer of Van der Wal.

Van der Veen heten ze in de veenrijke noordelijke provincies ook vaak; op zandgronden komt die naam veel minder voor. In Oost-Brabant met zijn vennen en heide zitten dan weer veel Van de(r) Vens en Van der Heijdens.

En de duinen? Jawel hoor: de plaatsen waar relatief de meeste Van Duijns wonen, zijn Katwijk, Noordwijk en Zandvoort.

De Vries

Ook wie naar een concrete plaats heet, woont daar vaak nog in de buurt: zo vind je Van Boxtel, Van Vught en Van Schijndel het meest in Noord-Brabant. En de Van Doorns wonen op of net onder de Utrechtse Heuvelrug.

Maar er zijn ook hele volksstammen ‘geëmigreerd’: in Groningen wonen meer families Drent(h) dan in Drenthe. En de etnische Friezen die De Vries heten (dat is niets anders dan ‘de Fries’), zijn overal terechtgekomen: het is de nummer 3 in de landelijke achternamen-top-100.

Katwijk en Volendam

Het is dan ook niet verwonderlijk dat De Vries de meestvoorkomende achternaam (2816 keer) in Amsterdam is; daar wonen nu eenmaal veel mensen met Fries bloed. En de meestvoorkomende Nederlandse achternaam, De Jong, scoort in een andere grote gemeente hoog: 2601 Rotterdammers heten zo.

Wél heel bijzonder is dat een kleine naam (landelijk niet in de top-100) in een veel kleinere gemeente net zo’n hoge score haalt: in Katwijk heten maar liefst 2672 mensen Van der Plas. Dat is een stuk meer dan Tol (1592), Veerman (1560) en Schilder (1434) in die andere vissersplaats: Volendam. Of de 1028 Bakkers op Urk.

Nguyen

Tegenover al die autochtonen leggen de nieuwe Nederlanders qua ranglijst en concentratie weinig gewicht in de schaal. Pas op nummer 291 komt Yilmaz voor. En als je kijkt naar waar de Nguyens en de Mohameds wonen, dan blijken die niet alleen in de grote steden te bivakkeren – de Meertens-kaart laat zien dat ze in het hele land te vinden zijn.

Zijn er ook achternamen die werkelijk in álle Nederlandse gemeenten voorkomen? Ja: Jansen, De Vries en Meijer/Meyer. En als de ‘witte vlekken’ Kessel en Sevenum over drie weken in grotere Limburgse gemeenten opgaan, heersen ook De Jong, Visser en Van Dijk in heel Nederland.

Jammer voor de familie Vos: ook die naam komt bijna overal voor, op Schiermonnikoog na. Daar zullen ze de vossen liever weren.

Reageren? Ga naar www.onzetaal.nl.