Fokker & Sucker

"De morbiditeit van dat stuk is afgrondelijk", meent Harry Mulisch. Het is 1987 en Nederland is ernstig verscheurd over de geplande opvoering van het toneelstuk Het vuil, de stad en de dood van Rainer Werner Fassbinder. Door Onze Taal

Spraakmakende Nederlanders vonden dat een fout stuk vanwege het personage 'De rijke jood'. Door alle ophef stond de titel van het stuk in ieders brein gebrand. Maar ook nestelde die zich in de taal, en dan vooral in krantenkoppen.

Hoe het stuk van Fassbinder in die krantenkoppen doorschemert, verschilt nogal. Er zijn lichte variaties als "Het vuil, de stad en de idioot", iets verdergaande als "Het vuil, de vloed en de Oder" en compleet nieuwe invullingen als "Het stof, de mijten en de prijs".

De sloopwoede voorbij

Ook heel andere titels krijgen geregeld zo'n behandeling. "Mannen komen van Terschelling, vrouwen van Ameland", kopte Het Financieele Dagblad onlangs, met een duidelijke verwijzing naar het beroemde boek Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus.

Talloos zijn ook de krantenkoppen met variaties op Anja Meulenbelts bestseller De schaamte voorbij. "De verleiding voorbij", "De onzekerheid voorbij", "De wanhoop voorbij", "De sloopwoede voorbij" - het zijn maar enkele voorbeelden, en dan nog alleen uit de Volkskrant.

Cramertje moet hangen

Behalve boektitels blijken ook bekende namen en uitdrukkingen heel geschikt om op te variëren. "Cramertje moet hangen, vindt de PVV", stond dit najaar boven een stuk in de Volkskrant, met een knipoog naar de door Multatuli bekend geworden uitdrukking 'Barbertje moet hangen'. En NRC Handelsblad schreef "De school is dood, leve de school", geïnspireerd door het Franse motto 'De koning is dood, leve de koning!'

Er moeten nog veel meer voorbeelden zijn, en Onze Taal is van plan die met hulp van de lezers allemaal te gaan verzamelen. Als dat gebeurd is, kan eens goed worden uitgezocht hoe het precies zit met zulke krantenkoppen.

Dosering

Misschien dat dan ook duidelijk wordt waaróm koppenmakers zo graag zulke variaties gebruiken. Hopen ze de aandacht te trekken met iets wat vertrouwd is? En denken ze dat de lezer vervolgens geprikkeld wordt als hij ziet dat er tegelijk opvallend wordt afgeweken van dat vertrouwde?

En misschien nóg belangrijker: werken zulke knipoogkoppen eigenlijk wel? Het zal vast ook een kwestie van smaak zijn. En van dosering. Dat Harry Mulisch zijn Boekenweekgeschenk uit 2000 Het theater, de brief en de waarheid noemde, is logisch, want dat verhaal gaat over de Fassbinder-affaire. En de krantenkop "Het vuil, de buurt en de trots" kan er ook nog wel bij, maar bij "Het konijn, de tijger en de koe" begint het slaapverwekkend te worden.

Gelukkig kun je even later ook weer opveren bij iets origineels en trefzekers. Bijvoorbeeld bij wat er vorige week stond boven een column in NRC Handelsblad over de failliete vliegtuigfabrikant Fokker en luchtvaartmaatschappij KLM. Er stond: "Fokker & Sucker".

Reageren? Ga naar www.onzetaal.nl.

Tip de redactie