Je telefoon expres niet opnemen. Die groene vinkjes onder het WhatsApp-bericht van de baas het hele weekend laten staan en je werkmail thuis niet openen. Dat moet bij wet worden vastgelegd, vindt de PvdA. Toon Taris, professor in arbeidspsychologie, deed onderzoek naar stress, workaholisme en burn-outs en vraagt zich af wat het probleem nou eigenlijk is.

Meer dan een miljoen mensen lopen jaarlijks het risico op een burn-out en andere werkgerelateerde psychische aandoeningen. Ziekteverzuim veroorzaakt door stress kost de samenleving jaarlijks 1,8 miljard euro, heeft onderzoeksbureau TNO uitgerekend.

Dat inspireerde PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk tot een wetsvoorstel. Volgens hem moet de Arbeidswet worden aangepast, zodat werknemers het recht krijgen hun werk te negeren na werktijd. NU.nl vroeg Taris naar zijn visie op dit voorstel.

Is altijd bereikbaar zijn dan zo'n groot probleem dat het in de wet verankerd moet worden?

"Dat kun je je afvragen. Die wet gaat er natuurlijk nooit komen. Dit is typisch een opmerking van een politicus om even wat aandacht te krijgen. Maar los daarvan denk ik niet dat mensen altijd maar gelijk in een burn-out schieten als ze een appje krijgen van hun werkgever. Het onderbreekt alleen de hersteltijd die je nodig hebt na het werk en dat vermindert de kwaliteit ervan."

Maar dat is niet zo erg?

"Mensen bepalen zelf wat ze doen als ze worden gestoord. Daarom is die poging van PvdA ook tamelijk hopeloos. Vind je het vervelend als je baas jou steeds appt of belt, dan hoef je daar helemaal niet te blijven werken, zeker niet in deze tijd. We hebben in Nederland geen cultuur waarin de baas een soort god is, en ik vraag me af over welke groep dit gaat."

"Als je in een fabriek aan de lopende band werkt en rond 17.00 uur uitklokt, zal je baas je echt niet 's avonds storen. Mensen met een meer verantwoordelijke baan en een hoger inkomen kiezen daar zelf voor. Je hoeft namelijk geen burgemeester of Tweede Kamerlid te worden. Je kunt er ook voor kiezen een simpele baan te nemen en minder te werken."

“Van werken word je moe. Dat is een logisch gevolg van inspanning, waar je voor wordt betaald.”
Toon Taris

Voor deze mensen geldt de Arbeidswet ook niet, de wet die werknemers beschermt tegen veeleisende werkgevers.

"Nee, want hun inspanningen worden beloond met een veel hoger salaris. Dus werken ze meer en dragen ze meer verantwoordelijkheid. Verantwoordelijk werk is mentaal veeleisender. We houden er allemaal van om te klagen hoe druk we wel niet zijn. Werk is ook geen hobby. Logisch dus dat je je inspant en dat je moe wordt. Dat is een gevolg van inspanning en daar word je voor betaald."

Is er nog een weg terug? Gaan mensen hun telefoon uitzetten na 17.00 uur en ontspannen als dat wettelijk wordt vastgelegd?

"We zitten allemaal de hele dag met ons gezicht verdiept in de smartphone. En dat vinden we allemaal heel erg. Deze technologie is nog vrij nieuw en wekt dus wantrouwen op. Dat is van alle tijden. Toen de Industriële Revolutie op gang kwam, schreven Marx en Engels in hun Communistisch Manifest dat in een fabriek werken onmenselijk is. Ze waarschuwden dat we mensen niet moeten behandelen als machines."

"Dat zie je nu weer. Het wordt anders en dat stuit op zorgen en verzet. Maar zelfs als je mensen verplicht hun server uit te zetten, vinden ze wel een manier om bereikbaar te zijn. Als je ergens in je hoofd mee bezig bent, krijg je dat er toch niet uit."

Volgens TNO heeft bijna één op de vijf werknemers relatief vaak last van burn-outklachten, veroorzaakt door werkstress. Dat cijfer schreeuwt toch om actie?

"Ik doe sinds 1995 onderzoek naar burn-outs. Dat was toen allemaal nieuw en interessant en veel mensen hadden er last van. De omslag kwam in 2000. Het woord verdween bijna helemaal en ineens had iedereen het over 'bevlogenheid'. Mensen waren blij dat ze een baan hadden in crisistijd, ze waren bereid hard te werken, want banen waren onzeker."

"Toen de crisis voorbij was, begonnen de burn-outklachten weer. Blijkbaar klagen we makkelijker als we ons veilig voelen. Een burn-outverschijnsel kan erg mild zijn: moe zijn en geen zin hebben om naar je werk te gaan."

“Mensen die heel gevoelig zijn voor spanning kwamen tien jaar geleden niet aan een baan. Nu wel. ”
Toon Taris

Kunnen we niet meer tegen een stootje?

"Niet iedereen. Dankzij de economische voorspoed is de samenstelling van de arbeidsmarkt ook veranderd. Er is zo'n duidelijke vraag op de arbeidsmarkt dat ook de minder robuuste mensen makkelijk een baan kunnen krijgen. Mensen die hun grenzen niet goed kennen, veel ziekteverzuim veroorzaken en niet goed met spanningen kunnen omgaan. Tien jaar geleden werden zij niet aangenomen."

"We zien dat mensen die overwerkt raken, want dat is wat een burn-out is, vooral jonge vrouwen zijn in de leeftijd van 25 tot 40 jaar. Het is ook nogal wat, een baan en gelijk voor een heel gezin zorgen. De zorg gelijk verdelen, dat zou helpen. Maar daar wordt ook al dertig jaar over gepraat."

Wat helpt er nog meer tegen stress, overwerkt zijn en je eigen grenzen niet kunnen bewaken?

"Zorg dat je herstelperiode effectief is. Doe in je vrije tijd zo veel mogelijk andere dingen dan je op het werk doet. Als je boekhouder bent en in je vrije tijd de administratie van je postzegelclub op orde houdt, dan ben je niet aan het uitrusten. Wie veel mentaal bezig is op zijn werk kan het beste gaan sporten, wandelen of tuinieren. Ga niet thuis hetzelfde doen of op de bank hangen en tv kijken, maar wees actief. Omgekeerd geldt dat ook."