Over de grens hebben veel werknemers dinsdag vrij en worden er soms op grote schaal acties gehouden door organisaties om de Dag van de Arbeid te vieren. Maar in Nederland werken zo goed als alle mensen door. Hoe komt dit?

Dat Nederlanders geen vrij hebben op de Dag van de Arbeid is vooral ontstaan door de relatief vredige manier waarop vakbonden en werkgevers met elkaar omgingen (in het verleden, red.), vertelt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van Tilburg.

De Dag van de Arbeid is uit de Verenigde Staten komen overwaaien. Wereldwijd wilden vakbonden eind negentiende eeuw de werkdag verkorten naar acht uur. Om deze eis kracht bij te zetten, besloten Amerikanen in 1886 om vanaf 1 mei, de dag dat de contracten werden vernieuwd, te staken. Tijdens de rellen die volgden, vielen in Chicago zeker elf doden.

Deze zogeheten Haymarket-affaire werd in 1889 door de Tweede Internationale, een samenwerkingsorganisatie van socialisten, aangehaald toen het besluit werd genomen elke 1 mei te demonstreren voor de achturige werkdag. Destijds deed Nederland daar ook aan mee.

Bloedvergieten

Uiteindelijk werd de achturige werkdag in 1919 ingevoerd in Nederland. Maar vooral het proces daar naartoe was in Nederland anders dan in andere landen, legt Wilthagen uit. "Daar was het echt bloedvergieten. In Nederland leeft het veel minder. De route naar die achturige werkdag was veel minder gewelddadig."

Door deze historie is 1 mei in andere landen symbool gaan staan voor de strijd van werknemers. "In veel landen kwam de staat arbeiders en vakbonden tegemoet door te zeggen dat dit hun dag is om te demonstreren. In Nederland, wat in die tijd al een beetje een polderland aan het worden was, werd dat niet toegekend door de overheid en niemand vroeg erom zoals in andere landen."

Select gezelschap

Nederland hoort bij een select gezelschap dat de Dag van de Arbeid niet landelijk viert, wereldwijd zijn er namelijk maar een handvol landen die dit niet doen. In sommige landen wordt de dag niet gevierd op 1 mei, maar op een ander moment.

Voor de Amerikanen valt 'Labor Day' bijvoorbeeld in september, net zoals in Canada. Voor 1886 was er al een voorstel om in september een speciale dag voor de arbeid te houden, en na de rellen in Chicago vreesde de Amerikaanse overheid dat 1 mei een herdenking voor de Haymarket-affaire zou worden.

In het Verenigd Koninkrijk en Ierland vieren mensen normaliter op 1 mei het zogeheten 'May Day', de eerste dag van de lente. In het kader van May Day hebben de Britten en Ieren op de eerste maandag van mei een vrije dag. Dit jaar is dat op 7 mei.  

Amsterdam

In sommige Nederlandse sectoren en gebieden wordt het internationale voorbeeld wel gevolgd. Zo worden er op 1 mei geen aandelen verhandeld op de Amsterdamse beurs en ligt het betalingsverkeer stil. Op de BES-eilanden, Aruba, Sint-Maarten en Curaçao is 1 mei wel een vrije dag en ook de ambtenaren in Amsterdam hoeven niet te werken, voor zover dat past in hun schema. Het Contact Center Amsterdam (CCA) en de stadsloketten zijn op 1 mei wel open. De Amsterdamse medewerkers die dinsdag werken, mogen de vrije dag op een later moment inhalen.

Overigens verdient het thema arbeidsmarkt volgens Wilthagen wel wat meer aandacht in Nederland. Hij wijst naar de flexibilisering, waar Nederland internationaal mee opvalt. Nergens zijn de verschillen tussen flexibele en vaste krachten zo groot.

Het lukt de polder dus niet om hierover tot een akkoord te komen, zegt de hoogleraar. De flexibele schil wordt juist steeds groter. "De polder, in al zijn vredigheid en voorkeur voor arbeidsrust, is ook weer niet zo efficiënt dat we geen 1 mei nodig hebben en het wel op z'n Hollands redden. Dit levert juist een enorme impasse over cruciale arbeidsonderwerpen op."