De voors en tegens van het Barbapapa-contract

In Nederland hebben ruim een half miljoen mensen gedurende de werkweek meerdere petten op. Ze werken bijvoorbeeld drie werkdagen in het bedrijfsleven en staan twee dagen voor de klas. Of dat vrijwillig gebeurt of uit bittere noodzaak, maakt nogal wat uit.

De Sociaal-Economische Raad (SER) vraagt in een vrijdag verschenen onderzoek aandacht voor mensen die in de knel komen doordat ze meerdere banen tegelijk hebben. Ze vinden het moeilijk om hun tijd in te delen en lopen tegen problemen aan met zaken als pensioenopbouw en het aanvragen van vakantiedagen.

Die half miljoen mensen met meerdere banen zijn een veelomvattende groep. Het kunnen mensen zijn die een deel van hun tijd in loondienst als postbode werken en een ander deel van de tijd in dienst zijn als buschauffeur. Het kan ook gaan om iemand die de werkweek verdeelt tussen een baan in het ziekenhuis en een eigen webwinkel.

Zelfs Mark Rutte valt eronder: hij geeft één dag per week maatschappijleer op een Haagse middelbare school en is de rest van de tijd minister-president van Nederland.

Het fenomeen van het combineren van banen heeft ook verschillende namen: multi-jobbing, mozaïekbanen, stapelbanen, moonlighting, buddybanen, sprokkelbanen, job slashing, klapstoelfuncties en Barbapapa-contracten. En dat zijn nog niet eens alle termen die de SER in zijn rapport noemt.

Amerikaanse toestanden

De breedte van het verschijnsel maakt het dan ook lastig om in algemene termen over de voors en tegens van het combineren van banen te spreken, zegt Luc Dorenbosch, die zich er namens De Baaningenieurs in verdiept heeft. ''Het wordt vaak geframed als Amerikaanse toestanden, mensen die de hele dag van het ene naar het andere baantje hollen, maar het is veelomvattender dan dat.''

Net als de SER vindt Dorenbosch dat er veel aandacht moet zijn voor de groep die uit financiële noodzaak meerdere banen tegelijk heeft. Dat is eigenlijk net zo erg als werkloos zijn, zegt hij. ''Maar ongeveer 80 procent kiest er bewust voor. Scheer die mensen niet allemaal over één kam.''

Motieven die mensen kunnen hebben om niet de hele week hetzelfde werk te doen zijn de vaardigheden die je ermee opdoet en de afwisseling die dat met zich meebrengt. Ook denken veel jobhoppers er hun werkzekerheid mee te vergroten als ze meerdere ijzers in het vuur hebben.

Vrijheid

Uit het SER-onderzoek blijkt dat mensen die meerdere banen hebben, daar voor- en nadelen van ondervinden. Ruim de helft van de ondervraagden leert in de ene baan vaardigheden die hij in de andere niet opdoet. Een ongeveer even grote groep ervaart een gevoel van vrijheid door het combineren van verschillende werkomgevingen. Maar het indelen van de werktijd is soms lastig. Een kwart doet wel eens werk van de ene baan in de tijd van de andere.

In het onderzoek vertellen enkele werknemers met meerdere petten over de problemen die ze ervaren. Esther Knoop werkt vijftien uur in de week bij PostNL en tien tot vijftien als schoonmaakster: ''Daarvoor had ik ook nog twee adresjes in de thuiszorg, maar toen raakte ik echt wel overwerkt. Het onderhouden van meerdere banen kost extra tijd voor de administratie en het woon-werkverkeer. Als ik dertig uur in de week werk, ben ik er veertig kwijt.''

En Stef van der Linden werkt als ondernemer in het onderwijs: ''Eigenlijk vind ik het onderwijs het leukste, maar als ik dat fulltime zou doen zou ik er om heel veel redenen wel snel klaar mee zijn. Je hebt wel wat discipline nodig om deze twee dingen te doen en je moet stressbestendig zijn.''

Nee zeggen

Deskundige Dorenbosch herkent dat laatste wel. Hij zegt dat niet iedereen er geschikt voor is om twee banen te hebben. ''Je moet sterk in je schoenen staan en goed nee kunnen zeggen. Je moet uitleggen dat je ook nog ergens anders werkt, want mensen kunnen dat niet aan je zien.''

Dorenbosch raadt de werknemer met meerdere banen aan om niet schimmig te doen over zijn situatie. En de werkgever moet beseffen dat het ook iets kan opleveren als een medewerker op een ander adres waardevolle vaardigheden opdoet.  

Een andere tip voor de werknemer die, al dan niet noodgedwongen, de kant van de klapstoelbaantjes of de Barbapapa-contracten op gaat: geef het even de tijd. ''Je moet een testperiode uittrekken om alles goed te regelen en te sleutelen en schaven aan de manier waarop je je tijd indeelt. Het is het beste om met je werkgever een evaluatiemoment af te spreken, dat je bijvoorbeeld na drie maanden eens gaat bekijken hoe het van beide kanten bevalt. Dat wordt verrassend vaak vergeten.''

Brambulance

Een andere valkuil waar je in kunt lopen, is het identiteitsconflict, vertelt Dorenbosch. ''Zelf kun je daar meestal wel mee uit de voeten, maar als je altijd bakker bent geweest en je bent dan ineens een deel van de week ook slager, dan zullen mensen toch vaak zeggen: nee, jij bent bakker.''

Dat probleem speelt sterker naarmate je een 'concreter' beroep hebt. Een consultant die ook manager is, een journalist die ook romans schrijft, daar komen anderen wel uit. Maar neem nu de brambulancebroeders, brandweerlieden die ook op de ambulance worden ingezet.

Hoewel het allebei hulpverlenende functies zijn, zaait het toch vaak verwarring als ze worden gecombineerd, zegt Dorenbosch. ''Als mensen een ambulance bellen, dan verwachten ze meestal dat daar mensen in zitten die voldoen aan het beeld dat ze bij een ambulancebroeder hebben.''

Lerarenkamer

Niet alleen klanten of buitenstaanders, ook collega's kunnen je in een identiteitsconflict brengen. Wat dat betreft is het oppassen voor de Mark Ruttes van Nederland, want het identiteitsconflict speelt opvallend vaak bij mensen die in deeltijd lesgeven naast een andere baan. '

'Die worden in de lerarenkamer vaak als hobbydocent gezien. Ze brengen iets mee uit een ander beroep en sommige docenten zien dat als een ondermijning van het lerarenvak.''

Lees meer over:

Pulsvisserij

Pulsvisserij
Een Nederlandse uitvinding valt niet in goede aarde in het buitenland. Het Europese Parlement keert zich tegen pulsvisserij. 

Forensen

Forensen
'Files en afstand wennen vanzelf als je ver van je werk woont.'

Discriminatie

Discriminatie
College voor de Rechten van de Mens: 'Werkgevers hebben vaak niet door dat ze zwangere vrouwen discrimineren.'

Lokaal adverteren op NU.nl

Tip de redactie