Na het overlijden of aftreden van een paus komt het College van Kardinalen bijeen. Leden van dit college die niet ouder zijn dan tachtig jaar, mogen deelnemen aan de stemming voor een nieuwe paus. Op dit moment zijn dat 138 van de in totaal 252 kardinalen.

De kardinalen worden binnen vijftien tot twintig dagen na het overlijden of aftreden van de paus in Rome verwacht. Zo hebben zij genoeg tijd om naar de Italiaanse hoofdstad af te reizen. Hier nemen zij vervolgens deel aan het conclaaf. Dat is de besloten bijeenkomst waarin de nieuwe paus wordt gekozen.

Het conclaaf vindt plaats in de Sixtijnse Kapel, beroemd om de indrukwekkende schilderingen van Michelangelo. Tijdens dit proces mogen de kardinalen geen enkel contact met de buitenwereld hebben, om beïnvloeding van buitenaf te voorkomen. Ze verblijven in afzondering tot een nieuwe paus is gekozen.

Om gekozen te worden moet een kandidaat een tweederdemeerderheid van de stemmen krijgen. Tot dat moment blijft het stemmen doorgaan. Elke dag kunnen tot vier stemrondes plaatsvinden. Als het over een langere periode niet lukt een nieuwe paus te kiezen, kunnen de regels worden aangepast. Er kan dan bijvoorbeeld worden besloten dat alleen nog gestemd kan worden op de twee personen die bij de laatste ronde de meeste stemmen kregen.

Een Nederlandse kardinaal in Rome

Witte rook en 'Habemus papam'

De nieuwe paus toont zich vervolgens voor het eerst aan de wereld en spreekt zijn zegen Urbi et Orbi uit over de menigte op het Sint-Pietersplein. Hier zal ook de naam van de nieuwe paus worden bekendgemaakt.

In theorie kan iedere katholieke man die is gedoopt tot paus worden gekozen. In de praktijk kiezen kardinalen vrijwel altijd iemand uit hun eigen midden. Toen de in Argentinië geboren paus Franciscus in 2013 werd gekozen, was hij de eerste Zuid-Amerikaanse paus ooit. Maar kardinalen kiezen veel vaker een Europeaan, en vooral een Italiaan. Van de 266 tot nu toe gekozen pausen kwamen er 217 uit Italië.