Met het overlijden van paus Franciscus (88) gaat het Vaticaan een periode van rouw in. Franciscus heeft vorig jaar nog veranderingen doorgevoerd om de rouwperiode 'nederiger' te maken. Dit gebeurt er de komende dagen in het Vaticaan.

De Ierse kardinaal Kevin Joseph Farell (77) stelde als camerlengo - dat is de kardinaal die na de dood van de paus tijdelijk de goederen beheert - op ceremoniële wijze het overlijden vast. Dat deed hij door bij het lichaam van de paus drie keer diens 'gewone' naam te noemen: Jorge Mario.

Toen de paus niet reageerde, zei Farell volgens traditie in Latijn: "De paus is waarlijk gestorven." Naast de ceremoniële handelingen van Farell stelde ook de lijfarts vast dat de paus dood is.

Het vormt het begin van de rouwperiode van negen dagen. De paus wordt na zijn dood eerst in een privékapel opgebaard, waar het personeel en familie afscheid van hem nemen. Ook verzegelt de camerlengo het appartement van de paus.

"Nu de paus dood is, mag niemand zeggenschap hebben over zijn spullen", zegt Paul van Geest tegen NU.nl. Hij is hoogleraar kerkgeschiedenis aan de Tilburg University. Pas als er een nieuwe paus is, mag die weer het appartement betreden. Tot slot slaat de camerlengo met een speciale hamer de pauselijke zegelring kapot, om vervalsingen te voorkomen.

Franciscus heeft rouwperiode versimpeld

Daarna wordt het lichaam van de paus in een processie naar de Sint-Pietersbasiliek gebracht. Gelovigen kunnen de basiliek dagenlang bezoeken om afscheid te nemen van de paus. Honderdduizenden mensen komen daarvoor naar Rome. Toen de vorige paus Benedictus XVI twee jaar geleden overleed, stonden er rijen van duizenden mensen voor de Sint-Pieter.

Op dit punt heeft Franciscus de rouwperiode vorig jaar aangepast. Zo ligt het lichaam van Franciscus in de Sint-Pieter in een kist, terwijl eerdere pauzen op een katafalk (een ceremoniële baar) lagen. "Dat vond Franciscus een relict van oude tijden, waarin koningen en keizers zo werden opgebaard", zegt Van Geest. "Dat ritueel van het opbaren en bijzetten wilde hij versimpelen. Gewoon omdat de paus ook maar een normale sterveling is."

Bovendien is er geen aparte condoleance voor kardinalen, bisschoppen en andere hooggeplaatsten, zoals bij de dood van Johannes Paulus II in 2005 wél het geval was. Die werd toen gehouden in de Sala Clementina, een zaal beschilderd met fresco's in het Pauselijk Paleis. Maar het lichaam van Franciscus gaat dus meteen naar de Sint-Pieter.

Ook de kist is eenvoudiger. Eerder lagen pauzen in de periode tussen het overlijden en de uitvaart achter elkaar in drie verschillende kisten, gemaakt van cipressenhout, lood en eikenhout. Franciscus zal de hele periode in één kist van hout liggen.

Geen bijzetting in de Sint-Pieter

De uitvaart van de paus is vier tot zes dagen na zijn overlijden. Een dag voor de uitvaart wordt de kist gesloten. Franciscus zal worden bijgezet in de Basiliek van Santa Maria Maggiore in Rome. Daarmee is hij de eerste paus sinds Leo XIII (de paus van 1878 tot 1903) die niet in de Sint-Pieter wordt bijgezet.

Franciscus kwam graag naar de Santa Maria Maggiore. Zo bad hij er voor en na elke buitenlandse reis bij een icoon van de maagd Maria.

Negen dagen na het overlijden van Franciscus komen alle kardinalen samen in de Sixtijnse Kapel voor het conclaaf. Ze sluiten zich daar af om een nieuwe paus uit hun midden te kiezen. De 1,3 miljard katholieke gelovigen wachten dan tot er witte rook uit de schoorsteen van de kapel komt, als teken dat er een nieuwe paus is.