Overlevenden van concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz hebben tachtig jaar na de bevrijding stilgestaan bij de Holocaust en de slachtoffers herdacht. Zij spraken onder meer over de vreselijke omstandigheden in het kamp, maar waarschuwden ook voor de opkomst van antisemitisme.

De 98-jarige Poolse historicus Marian Turski zei dat het belangrijk is om zijn herinneringen te blijven delen, als eerbetoon aan degenen die het niet hebben overleefd. "Wij zijn nog maar met zo weinig. Daarom denk ik dat onze gedachten naar deze enorme groep moeten gaan: de miljoenen slachtoffers die niet kunnen vertellen over wat ze hebben meegemaakt."

Volgens de Turski neemt het antisemitisme "enorm toe" en gaan er weer meer complottheorieën over Joden rond. "En dit is precies wat tot de Holocaust leidde. Laten we niet bang zijn om deze problemen te bespreken."

Turski was de eerste van vier overlevenden die een toespraak hield. Ook de 99-jarge Pool Leon Weintraub sprak bij de herdenking. Hij richtte zich tot de verdeeldheid die er vandaag de dag heerst in de wereld. Hij riep "alle mensen met goede bedoelingen", met name jongeren, op om "gevoelig te zijn voor alle uitingen van intolerantie en wrok jegens mensen die anders zijn".

Weintraub voegde daaraan toe dat het in de huidige digitale wereld moeilijk is om onderscheid te maken tussen mensen die intolerante standpunten serieus nemen en mensen die op zoek zijn naar populariteit. Maar hij waarschuwde dat het gevolgen kan hebben als je bedreigingen niet serieus neemt. "En wij, de overlevenden, begrijpen de gevolgen."

Zie ook |Auschwitz 80 jaar bevrijd: soldaten vonden 7,7 ton aan menselijk haar

Geen politici aan het woord dit jaar

Er zijn veel hoogwaardigheidsbekleders afgereisd naar Polen. Onder anderen de Britse koning Charles, de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Duitse bondskanselier Olaf Scholz wonen de herdenking bij. Namens Nederland zijn premier Dick Schoof, koning Willem-Alexander, koningin Máxima en prinses Amalia aanwezig.

Hoewel er veel wereldleiders aanwezig zijn, heeft de organisatie besloten om dit jaar geen politici aan het woord te laten tijdens de herdenking. "We willen ons focussen op de laatste overlevenden die nog onder ons zijn", zei museumdirecteur Piotr Cywinski. "En hun verhalen, hun pijn, hun trauma en hun manier om ons lastige morele verplichtingen mee te geven voor het heden."

Cywinski verwacht dat er over tien jaar geen overlevenden meer zijn om te vertellen over hun ervaringen. Er zijn dit jaar ongeveer drieduizend mensen bij de herdenking, van wie vijftig overlevenden. Tien jaar geleden, bij de zeventigste herdenking van de bevrijding, waren er nog driehonderd overlevenden.