Nobelprijs voor Geneeskunde gaat naar Amerikaanse ontdekkers van microRNA
Door onze nieuwsredactie7 okt 2024 om 12:55
De Nobelprijs voor Geneeskunde gaat dit jaar naar de Amerikaanse wetenschappers Victor Ambros en Gary Ruvkun. Ze krijgen de prijs voor hun ontdekking van zogeheten microRNA. Dat zijn superkleine moleculen die een belangrijke genetische rol spelen.
Het comité dat de winnaars heeft aangewezen, noemt de ontdekkingen van de twee onderzoekers "baanbrekend". MicroRNA blijkt "van fundamenteel belang" in de ontwikkeling van organismen, beschrijft het Zweedse Nobelcomité.
Ambros en Ruvkun waren benieuwd hoe verschillende celtypen zich ontwikkelen. Ze ontdekten dat microRNA's een belangrijke rol spelen in genregulatie. Dat is een proces waarin DNA wordt omgezet in eiwitten. Uiteindelijk zorgt dat ervoor dat cellen de juiste functies uitvoeren.
Als genregulatie misgaat, kan het ook ernstige ziekten veroorzaken. Denk aan kanker, diabetes of een auto-immuunziekte. Het begrijpen van genregulatie is dan ook al tientallen jaren een belangrijk doel binnen de geneeskunde.
MicroRNA is iets anders dan mRNA
Op ons reactieplatform NUjij zagen we dat veel lezers MicroRNA verwarden met mRNA, een woord dat je misschien nog wel kent uit de coronatijd. We deden navraag, maar het zijn twee verschillende dingen.
Onze genetische informatie is opgeslagen in DNA, legt Roy van der Meel uit. Hij is biomedisch technoloog aan de TU Eindhoven.
"Afhankelijk van signalen die een cel binnenkrijgt, wordt er een stukje DNA omgezet in een tijdelijk kopie: mRNA (messenger RNA, red.)." Een signaal kan bijvoorbeeld ontstaan nadat je wat gegeten hebt en daardoor insuline gaat aanmaken. "Die tijdelijke kopie wordt omgezet in een eiwit. Dat is het functionele product."
Een microRNA is eigenlijk een heel klein stukje RNA. Maar zo'n microRNA kan invloed hebben op de manier waarop een mRNA wordt omgezet in een eiwit. Hoewel alle cellen hetzelfde DNA hebben, hebben cellen in de darmen bijvoorbeeld een andere functie dan cellen in de spieren.
De informatie gaat dus altijd van DNA naar mRNA naar eiwit. "Het blijkt nu dat er meer reguleringsmechanismen zijn die precies kunnen finetunen waar en hoeveel van een eiwit wordt gemaakt." MicroRNA speelt daarmee dus een belangrijke rol in de genregulatie.
Naast eer winnen Ambros en Ruvkun ook bijna 1 miljoen euro
De winnaars van de Nobelprijs voor de Geneeskunde worden gekozen door de Nobelprijscommissie van de Zweedse medische universiteit Karolinska Instituut. Ze ontvangen niet alleen eer, maar ook een geldprijs: 11 miljoen Zweedse kronen (966.600 euro).
De prijzen werden in het testament van de Zweedse dynamietuitvinder en zakenman Alfred Nobel in het leven geroepen. Sinds 1901 worden de prijzen jaarlijks uitgereikt voor doorbraken op het gebied van wetenschap, literatuur en vrede.
Dat geldt overigens niet voor de Nobelprijs voor de Economie. Die is in 1968 in het leven geroepen door de Zweedse centrale bank.
De laatste keer dat een Nederlander een Nobelprijs won, was in 2021. Toen ontving de Nederlands-Amerikaanse econoom Guido Imbens de Nobelprijs voor de Economie voor een onderzoek dat hij samen met de Amerikaan Joshua Angrist had verricht.
