Een knap staaltje diplomatie: dit weten we over de gevangenenruil van donderdag
Na dagenlange speculatie in Russische media was het donderdag eindelijk definitief: zeven landen, waaronder de Verenigde Staten en Rusland, wisselden tientallen gevangenen uit. Dit weten we nu over de historische ruil die wordt gevierd als een "knap staaltje diplomatie".
Na dagen van geruchten in Russische media meldden internationale media donderdagmiddag dat een gevangenenruil tussen onder meer Rusland en de VS aanstaande was. Al snel was duidelijk dat twee prominente Amerikaanse politiek gevangenen in Rusland onderdeel waren van de deal. Het ging om The Wall Street Journal-journalist Evan Gershkovich en oud-marinier Paul Whelan.
De 32-jarige Gershkovich werd eerder deze maand veroordeeld tot zestien jaar cel vanwege spionage. De 54-jarige Whelan werd in 2020 veroordeeld voor hetzelfde misdrijf en moest ook zestien jaar de cel in.
Kort na de eerste berichten over de deal wist niemand nog hoe de gevangenenruil eruit zou komen te zien. Omdat de regeringen in Washington en Moskou zich stilhielden, was het lange tijd onduidelijk hoeveel gevangenen geruild werden en om wie het nog meer ging. Via bronnen in de Amerikaanse regering lekte een aantal namen uit naar de pers.
Beelden van Gershkovich terwijl hij door een Russische agent wordt geëscorteerd in de richting van Ankara. | Beeld: ReutersIn totaal waren zeven landen bij de deal betrokken. Aan de ene kant waren dat Rusland en Belarus, aan de andere kant de VS, Duitsland, Noorwegen, Slovenië en Polen. De 26 gevangenen vlogen naar Turkije, dat de uitwisseling overzag en coördineerde.
Tien Russische gevangenen, onder wie twee minderjarigen, vlogen vanuit de Turkse hoofdstad Ankara terug naar hun thuisland. Dertien westerse gevangenen reisden door naar Duitsland en de overige drie naar de VS.
Turkije bemiddelde bij de onderhandelingen tussen de landen. Het land profileert zich graag als neutrale partij tussen de Amerikaans-Russische spanningen. Volgens een bron in de Turkse regering vroegen Washington en Moskou of Turkije wilde bemiddelen, meldt persbureau AP.
Rond 18.45 uur meldden Turkse bronnen aan persbureau Reuters dat de gevangenenruil voorbij was.
De zestien door Rusland en Belarus vrijgelaten gevangenen
Evan Gershkovich (Amerikaanse journalist)
Alsu Kurmasheva (Russisch-Amerikaanse journalist)
Paul Whelan (Amerikaanse oud-marinier)
Demuri Voronin (Russisch-Duitse wetenschapper)
Kevin Lik (Duits-Russische student)
Herman Moyzhes (Duits-Russische jurist)
Patrick Schoebel (Duitse burger)
Vladimir Kara-Murza (Brits-Russische oppositiepoliticus)
Ilya Yashin (Russische oppositiepoliticus)
Oleg Orlov (Russische mensenrechtenactivist)
Ksenia Fadeeva (Russische activist)
Lilia Chanysheva (Russische activist)
Andrei Pivovarov (Russische activist)
Vadim Ostanin (Russische activist)
Alexandra Skochilenko (Russische kunstenaar)
Rico Krieger (Duitse medisch hulpverlener)
Rusland en Belarus hebben vooral journalisten, activisten en mensen die zich tegen het Kremlin uitspraken vrijgelaten. Onder hen zijn bijvoorbeeld de Brits-Russische journalist Vladimir Kara-Murza en Rico Krieger, een Duitse arts die in Belarus werd veroordeeld tot de doodstraf vanwege vermeend terrorisme.
Rusland kreeg de in Duitsland veroordeelde Russische sluipmoordenaar Vadim Krasikov en een handjevol spionnen en hackers uit de VS, Noorwegen, Duitsland, Polen en Slovenië terug. De twee minderjarige gevangenen zouden kinderen van de ex-gedetineerden zijn.
Kort na de gevangenenruil liet de Amerikaanse president Joe Biden van zich horen. Hij noemde de uitwisseling "een knap staaltje diplomatie". "Dit is een sterk voorbeeld van waarom het zo belangrijk is om vrienden in deze wereld te hebben op wie je kunt vertrouwen. Onze bondgenoten maken ons veiliger", zei Biden.
In een verklaring verwelkomde hij de zestien westerse gevangenen, onder wie vier Amerikanen, die onderdeel waren van de ruil. "Sommige van deze mannen en vrouwen werden jarenlang onterecht vastgehouden", zei Biden. "Ze hebben allemaal onvoorstelbaar lijden en onzekerheid moeten doorstaan. Vandaag is hun doodsangst voorbij."
De Russische regering richtte zich na de uitwisseling tot de gevangenen die het had vrijgelaten. Het Kremlin zei te hopen dat deze "vijanden" wegblijven, zei woordvoerder Dmitry Peskov tegen staatspersbureau TASS. Later bedankte het Kremlin "alle landen die betrokken waren bij de ruil".
President Joe Biden met familieleden van de Amerikaanse gevangenen in het Witte Huis. | Beeld: ReutersTegen het einde van de middag verscheen op de website van The Wall Street Journal de kop: "WSJ-verslaggever Evan Gershkovich is vrij". Hoofdredacteur Emma Tucker zei dat onder anderen Gershkovich geruild moest worden tegen "Russische agenten die schuldig zijn aan serieuze misdaden". Het was volgens haar de enige oplossing om haar verslaggever vrij te krijgen, gezien het "cynisme" van de Russische president Vladimir Poetin.
"We zijn Joe Biden en zijn regering dankbaar voor hun doorzettingsvermogen en vastberadenheid om Evan thuis te brengen, in plaats van hem te laten afvoeren naar een Russisch werkkamp voor een misdaad die hij niet heeft begaan."
Internationale media wijzen erop hoe historisch deze gevangenenruil is. Sommige media schrijven over de grootste uitwisseling van gedetineerden tussen Rusland en het Westen sinds het einde van de Koude Oorlog. Persbureau Reuters meldt dat de onderhandelingen meer dan een jaar hebben geduurd en in het diepste geheim zijn gevoerd.
Opvallend is dat de deal plaatsvindt op een moment dat de relaties tussen het Westen en Moskou op een dieptepunt zijn, schrijft BBC News. Maar ondanks de oorlog in Oekraïne maakt deze ruil duidelijk dat de verschillende inlichtingendiensten nog altijd contacten onderhouden.
