De Russische presidentsverkiezingen beginnen vandaag en het ligt nu al vast dat Vladimir Poetin deze schijndemocratische poppenkast weer dik gaat winnen. De enige onzekerheden: hoe groot wordt de zege die hij zichzelf gunt, en zal er iets van protest zichtbaar zijn?

Poetin (71) krijgt een vijfde regeringstermijn, tot 2030. De verkiezingen zijn een strak geregisseerd ritueel om zijn regime een laklaagje van democratische legitimiteit te geven en zijn veroveringsoorlog tegen Oekraïne te rechtvaardigen.

De presidentsverkiezingen vinden elke zes jaar plaats. Het aantal kiesgerechtigde Russen bedraagt ongeveer 112 miljoen, inclusief zo'n 6 miljoen inwoners van Oekraïense gebieden die door Rusland worden bezet.

Volgens deskundigen wil Poetin voornamelijk dat zijn overwinning nog groter is dan bij de vorige presidentsverkiezingen in 2018. Toen kreeg de Russische president 76,7 procent van de stemmen (een record) en was de gemelde kiezersopkomst 67,5 procent. Zes jaar eerder was dat respectievelijk 64,4 procent en 65,3 procent.

Russische media meldden in aanloop naar de stembusgang dat de president zijn zinnen nu heeft gezet op zeker 80 procent van de stemmen en een opkomst van ten minste 70 procent.

Poetin heeft geen geloofwaardige tegenstanders. De murw geslagen politieke oppositie vraagt Russen die niet blij zijn met zijn regime om de stembusgang te boycotten of deel te nemen aan een protest dat door de autoriteiten moeilijk als verboden demonstratie te bestempelen is.

Feest van de schijndemocratie duurt nu drie dagen

Dit keer nemen de verkiezingen voor het eerst drie dagen in beslag in plaats van één. In 27 Russische en 2 bezette Oekraïense regio's kan online worden gestemd via een systeem dat geen enkele transparantie biedt.

Recente hervormingen hebben de rol van de media verder ingeperkt en er zijn geen onafhankelijke buitenlandse waarnemers aanwezig. Al die factoren geven het Kremlin meer tijd en gelegenheid om uitslagen te manipuleren.

Poetin werd voor het eerst president in 2000. Na het uitdienen van de twee termijnen die de Russische grondwet toestond, werd hij in 2008 premier, voor de vorm. De regeringstermijn voor presidenten werd verlengd van vier naar zes jaar en vanaf 2012 maakte Poetin weer twee termijnen vol als staatshoofd. De grondwet werd in 2020 aangepast, zodat hij tot zeker 2036 aan de macht kan blijven.

Poetins tegenstanders zijn allemaal pro-Kremlin

De drie presidentskandidaten die geen Poetin heten komen uit partijen die aan de leiband van het Kremlin lopen. Hun deelname dient om de illusie van keuze te wekken. Ze vormen in geen enkel opzicht een bedreiging voor Poetin. Op het gebied van binnenlandbeleid zijn hun partijen het niet altijd met de president eens, maar over het algemeen verlenen ze trouwe steun aan zijn regime.

Even leek het alsof het Kremlin zou toestaan dat twee kandidaten die tegen de Oekraïneoorlog zijn ook meededen. Maar uiteindelijk werden beroepspoliticus Boris Nadezhdin en oud-journalist Yekaterina Duntsova uitgesloten door de kiesraad, officieel vanwege problemen met het papierwerk dat nodig is voor deelname. Met hun uitschakeling verdween alle ruimte voor proteststemmen tegen de oorlog.

Poetins overgebleven 'tegenstanders'

Vermoord, gevlucht of in de cel

De twee prominentste Russische oppositiepolitici van de afgelopen tien jaar zijn er niet meer: Boris Nemtsov werd in 2015 doodgeschoten in het centrum van Moskou en Alexei Navalny stierf vorige maand in een Siberische strafkolonie. Volgens zijn weduwe Yulia werd Navalny vermoord op direct bevel van Poetin. De autoriteiten beweren dat de 47-jarige Rus een natuurlijke dood stierf. Zijn doodsoorzaak is niet onafhankelijk vastgesteld.

Andere oppositieleden en democratische activisten zitten in de cel, zijn Rusland ontvlucht of houden zich uit angst stil. Organisaties zoals de anticorruptiestichting van Navalny en de onafhankelijke verkiezingswaakhond Golos zijn aangemerkt als extremistisch en verboden door de rechter.

Poetin heeft in de afgelopen 24 jaar de voormalig democratische instituties, zoals de rechtspraak en de kiesraad, volledig aan zichzelf ondergeschikt gemaakt. De politieke oppositie en de kritische pers zijn onschadelijk gemaakt met zware onderdrukking. Staatsmedia storten een constante stroom van regeringspropaganda uit over de Russische bevolking.

Bij demonstraties treden de Russische veiligheidsdiensten hard op. Openlijke kritiek op het regime, bijvoorbeeld over de oorlog die van Poetin geen oorlog mag heten, kan worden bestraft met een jarenlang verblijf in een gevangenis die met zorg is ontworpen om lichaam en geest te breken.

Weduwe van Navalny roept op tot 'aanwezigheidsprotest'

Voor zijn dood riep Navalny op tot een protest op zondag, de laatste verkiezingsdag. Die oproep is overgenomen door zijn weduwe, die heeft gezworen zijn werk te zullen voortzetten. Yulia Navalnaya spoort alle Russische kiezers die tegen Poetin willen demonstreren aan op hetzelfde tijdstip (12.00 uur) bij stembureaus te verschijnen.

In een video op sociale media omschrijft Navalnaya dat als een "simpele en veilige actie", die niet verboden kan worden door de autoriteiten. Het doel is om gelijkgestemden te laten zien "dat we met velen zijn en dat we sterk zijn".

Navalnaya legt uit dat de demonstranten vervolgens op een andere kandidaat dan Poetin kunnen stemmen of hun stembiljet ongeldig kunnen maken, bijvoorbeeld door er 'Navalny' op te schrijven. Maar ze kunnen ook "bij een stemlokaal staan en daarna naar huis gaan. Het belangrijkste is om te komen."