Kapot en geschokt zijn ze, alles zijn ze verloren. In sommige dorpen in de Marokkaanse Atlas staat geen huis meer overeind. Achtergelaten pikhouwelen markeren de plekken waar hun dode geliefden lagen. De naschokken blijven maar komen en de ijskoude winter komt eraan.

"Alles komt goed, behalve voor mij! Iedereen krijgt snel weer een huis, behalve ik! Voor iedereen is er een dokter, behalve voor mij!" Hij roept al een uur onafgebroken hetzelfde, nadat hij in zijn noodtent begon te huilen en zijn geest knakte.

De kleine, gedrongen man - eind dertig, begin veertig - schudt de ene na de andere toegesnelde dorpsgenoot van zich af. Hij geeft een andere man een duw tegen zijn borst, terwijl zijn houding uitstraalt dat er een vuistslag kan volgen. Dan omhelst hij hem plotseling, maakt zich weer los en doet precies hetzelfde bij een derde en een vierde man.

Uiteindelijk rent hij zijn zwaar beschadigde woning in en verschijnt dan op het dak. Hij klimt op de cementblokken op de rand en steekt zijn vuist in de lucht. Het lijkt erop dat hij zal springen.

Matthijs le Loux is buitenlandverslaggever voor NU.nl

Klus na klus na klus

Kort daarvoor leiden Marouane (32) en Salim (33) de NU.nl-verslaggever door wat er over is van Toulkine, een afgelegen dorp op ruim 1.700 meter hoogte, 80 kilometer ten zuidwesten van Marrakesh. We zijn heel dicht bij het epicentrum van de aardbeving.

Zeven van de ongeveer honderd inwoners verloren hun leven. Naschokken zijn aan de orde van de dag. "Gisteren hadden we er twee", zegt Marouane. "Eerst is er een geluid alsof er een zware vrachtwagen langsrijdt. Daarna komt de beweging: de grond wordt als de golven van de zee en het is net alsof je vooruit wordt geduwd."

Marouane woont in Casablanca, maar hier komen zijn voorouders vandaan en een groot deel van de inwoners is familie. Salim, ook uit Casablanca, is hier nog nooit geweest, maar aarzelde na de beving geen moment om met zijn vriend naar het zuiden te reizen om te helpen.

Er is genoeg te doen. De twee zetten de lijnen uit voor de bouw van een nieuwe moskee, graven latrines, plannen de verhuizing van het enige winkeltje van het dorp naar een tent en proberen te regelen dat een man met ernstige verwondingen aan zijn gezicht en benen eindelijk naar een ziekenhuis wordt vervoerd. Woensdagavond organiseerden ze zelfs een filmvertoning, in de open lucht. "Voor de kinderen", zegt Salim. "Want dat is ook heel belangrijk."

'De leegte maakt me het verdrietigst'

Marouane, een beer van een vent, straalt rust en daadkracht uit, maar onder de oppervlakte kolkt het. Als hij door de straatjes loopt die hij zo goed kent, ziet hij niet alleen de verwoesting, maar ook hoe stil ze nu zijn. "Die leegte maakt me eigenlijk het verdrietigst." Nu is er nog zoveel te doen, dat hij die gevoelens weinig ruimte kan geven. "Maar natuurlijk ga ik langs bij een therapeut als ik terug ben in Casablanca."

Hij wijst naar een ingestorte hoek van een huis. Op de eerste verdieping is nog een bed te zien. Een tweede bed ligt op de begane grond, stukken van het frame en lappen beddengoed steken onder het puin uit. "Hier vonden we mijn neef. Hij was twintig jaar oud", zegt Marouane. Een pikhouweel is in het puin gestoken. "Als we een overledene hebben uitgegraven, laten we het gereedschap liggen. Niemand wil dat ooit nog gebruiken."

We houden weer halt bij een van de twee moskeeën van het dorp. Weer een ingestorte hoek, weer een gevaarlijk instabiele stapel brokstukken. "Kijk, dat is de stoel van de imam, met de bijbehorende tapijten. Die zijn heel belangrijk voor de mensen hier, dus we moeten een manier vinden om die uit te graven." Marouane zucht. "Het moet, maar hoe? Dat was ook het probleem met de lijken: je kon ze zien, maar je kon er niet bij."

Het maakte de wanhoop vlak na de beving nog groter, legt hij uit, want de dorpelingen wisten dat het vallen van de nacht de komst van de hongerige wilde honden aankondigde.

'Iemand verliest zijn verstand!'

Dan snelt een familielid van Marouane op hem af. Iemand is zijn verstand verloren, zegt hij. Marouane en Salim lopen gauw achter hem aan in de richting van een verzameling noodtenten aan de andere kant van Toulkine. "Alles komt goed, behalve voor mij! Iedereen krijgt snel weer een huis, behalve ik!"

De schreeuwende man staat op de rand van het dak. Beneden houdt iedereen de adem in. Dan slaat een andere man, die hem is gevolgd, van achteren een arm om hem heen en trekt hem terug op het dak. Hij wordt de trap af en het huis uit gewerkt. Marouane en Salim lopen direct door naar de overheidspost in het dorp, om met het hoofd van de regio te overleggen hoe de man naar een militair hospitaal op een uur rijden kan worden gebracht. "Er zijn maar twee opties", zegt Marouane. "Hij stapt uit eigen beweging in de auto of we dwingen hem erin."

Het dorp onder de stenen

Douzrou. Gelegen bovenaan een steile helling, met een adembenemend uitzicht over een diepe vallei en de ruige bergen aan de andere kant. Met ongeveer achthonderd inwoners was het een van de grotere dorpen in de regio. De naam betekent 'onder de stenen', wordt ons verteld - een weetje dat verbijsterend macaber is geworden. Douzrou is nu een geïsoleerd veld vol puin. Praktisch geen gebouw staat nog overeind. Het aantal dodelijke slachtoffers blijkt 89 te zijn, meer dan een op de tien.

Een van de twee wegen naar het dorp is weggeslagen door de aardbeving. De overblijvende weg is een zandpad, waar auto's soms op een tiental centimeters afstand langs de afgrond scheren, gevolgd door grote stofwolken.

Een groepje mannen van begin twintig klautert met de verslaggevers over de stapels stenen die ooit de huizen van hun families waren. Ze wonen en werken allemaal ergens anders in Marokko, want in Douzrou was geen werk te vinden. Toen ze zich na de beving terug naar hun geboortedorp haastten, troffen ze de hel.

"In dat huis links zijn vier mensen gestorven", zegt Abdulrachim (22). "In dat huis twee, en daar verderop acht, een hele familie." We lopen langs een andere jongen, die met een lege blik in de verte staart. "Hij is zijn vader verloren." Nog een ruïne met flitsen van normaliteit - een klok aan de muur, een kinderfietsje of een opengeklapt badkamerkastje waar de verzorgingsproducten nog in staan - en opnieuw een stapel stenen met een pikhouweel. Abdulrachim: "Daar vonden we mijn oom."

Iedereen in Douzrou is een of meerdere familieleden kwijt. Een stukje grond waar aan de oppervlakte weinig aan te zien is, herbergt twee massagraven: een voor mannen en een voor vrouwen. De weeïge geur van de dood hangt overal, want de kadavers van de dieren van het dorp liggen nog onder de ingestorte huizen.

'Huizen, huizen, huizen'

Alsof dat alles nog niet genoeg was, maken de overlevenden van Douzrou zich nu veel zorgen over wat nog gaat komen. In de zomer is dit onherbergzame gebied al een harde plek, maar in de winter daalt de temperatuur tot ver onder het vriespunt en ligt er een meter sneeuw en ijs. Dan wil je niet in een noodtent van dun doek zitten.

"We willen geen eten, we willen geen kleding", zegt Abdulrachim. "Het enige wat we echt nodig hebben, is dat men hier komt om nieuwe huizen voor ons te bouwen. Huizen, huizen, huizen!"