België stopt voorlopig met het opvangen van alleenstaande mannelijke asielzoekers. Maar wat staat deze mannen te wachten? Wat betekent het Belgische besluit voor de Nederlandse opvang? En mag dit überhaupt wel?

Wat heeft België besloten?

Alleenstaande mannelijke asielzoekers worden vanaf vandaag tijdelijk niet meer opgevangen in asielzoekerscentra. Tot wanneer die regel geldt, is nog onduidelijk. Thomas Willekens van VluchtelingenWerk Vlaanderen vreest dat het wel even gaat duren, omdat asielcentra overvol zitten en er nauwelijks opvangplekken bij komen.

Wat betekent dit voor alleenstaande mannelijke asielzoekers?

Ze worden doorverwezen naar de daklozenopvang. Want in België heb je maar één soort asielopvang, en die zit nu dus vol. Er is geen crisisnoodopvang zoals in Nederland.

"In theorie krijgen ze in België dus nog wel opvang", zegt Martijn van der Linden van VluchtelingenWerk Nederland. "Maar in de praktijk moeten we nog maar zien hoe dat uitpakt. Er is een grote kans dat daar lang niet voor iedereen plek is."

Willekens beaamt dat. "Zo heeft de regering extra geld vrijgemaakt, waardoor de daklozenopvang in Brussel er vijftienhonderd plekken heeft bijgekregen. Maar er hebben zo'n 200.000 mensen een slaapplek nodig en er komen elke dag nieuwe mensen bij. Dat is ruim onvoldoende om iedereen op te vangen."

In de praktijk is de kans aanwezig dat deze mensen op straat belanden. Dat gebeurde vorig jaar ook al. VluchtelingenWerk Vlaanderen zei toen al dat sommige mannen acht weken op straat leefden. En ook kinderen sliepen buiten.

"Het kan dat we opnieuw tentenkampen of kraakpanden gaan zien", zegt Willekens. "Maar het kan ook dat ze geen asiel meer aanvragen in België en doorreizen naar een ander land."

Hoe was de situatie vorig jaar?

Een soortgelijke situatie was er eerder eigenlijk ook al. Het probleem begon volgens Willekens in oktober 2021. Asielzoekers die in een ander land al asiel hadden aangevraagd, mochten dat niet ook in België doen. Daarmee hadden ze ook geen recht op opvang.

In maart 2022 kwam het systeem met de komst van Oekraïense vluchtelingen onder druk te staan. Sindsdien krijgen alleenstaande mannelijke asielzoekers uit andere landen niet direct een opvangplaats, maar belanden ze op de wachtlijst.

"Fedasil, het Belgische COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers, red.), nodigde dagelijks zo'n twintig mannen van die wachtlijst uit voor een opvangplaats." Maar met het nieuwe plan hoeft deze groep daar niet op te wachten, want die uitnodiging komt er dus niet meer.

Verwacht Nederland door de Belgische maatregel meer vluchtelingen?

"Wat er nu gaat gebeuren, is heel onvoorspelbaar, maar we hebben niet de indruk dat dat leidt tot mensen die doorreizen", vertelt Van der Linden. "Vorig jaar gebeurde dat ook niet per se."

Er zijn bovendien verschillende redenen waarom iemand naar een bepaald land afreist, legt Van der Linden uit. "Soms hebben mensen een bepaald aanknopingspunt, zoals familie of vrienden die al in dat land wonen." Het kan ook te maken hebben met de taal. "België is deels Franstalig. Voor mensen die uit een land komen waar ook Frans gesproken wordt, kan dat een reden zijn om bijvoorbeeld naar België te gaan."

Maar het is ook niet altijd een bewuste keuze. "Het kan ook zo zijn dat ze door mensensmokkelaars in België worden afgezet, terwijl ze in de veronderstelling zijn dat ze in het Verenigd Koninkrijk zijn."

Mag België deze groep überhaupt weigeren?

Het korte antwoord: nee. Europese richtlijnen stellen dat degene die asiel aanvraagt fatsoenlijk moet worden opgevangen, zegt Carolus Grütters, fellow aan het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit.

"De landen lappen eigenlijk de Europese regels aan hun laars om tijd te rekken. Een rechter zal het besluit van België nooit goedkeuren, maar er volgt eerst een hele procedure voordat een rechter dat daadwerkelijk uitspreekt. Dat is voor België tijdwinst."

De Europese Commissie kan wel een inbreukprocedure starten, maar de vraag is of dat gebeurt. "Andere Europese lidstaten, zoals Nederland, zouden dan ook aangesproken moeten worden op het feit dat ze niet voldoen aan de voorwaarden voor asielopvang. Maar dat doet Europa niet. Dus landen weten ook wel: we komen ermee weg."